J.J. Voskuil

Johannes Jacobus (Han) Voskuil (Den Haag, 1 juli 1926 ? Amsterdam, 1 mei 2008) verwierf vooral bekendheid met zijn lijvige, zevendelige sleutelroman Het Bureau. Hij kwam veelvuldig in het nieuws toen hij eind jaren negentig de Stichting Varkens in Nood oprichtte met het prijzengeld van de Libris Literatuurprijs.

Persoonlijk

Han Voskuil wordt op 1 juli 1926 geboren in Den Haag. Hij is de oudste zoon van de hoofdredacteur van Het Vrije Volk, Klaas Voskuil (1895-1975) en is vernoemd naar zijn grootvader Johannes Jacobus Voskuil, die bakker was te Zwolle.

Na zijn studie Nederlands aan de Gemeentelijke Universiteit in Amsterdam gaat Voskuil werken vertaler bij de EGKS in Straatsburg en vervolgens één jaar als leraar aan een kweekschool in de stad Groningen. In 1957 treedt hij in dienst bij het Instituut voor Dialectologie, Volks- en Naamkunde, het tegenwoordige Meertens Instituut.

J.J. Voskuil publiceert in 1963 zijn prozadebuut Bij nader inzien. Het boek gaat over een groep vrienden, studenten Nederlands in de periode 1946-1953, die een aantal jaren samen optrekken en discussiëren over leven, literatuur en politiek. Aan het eind van de roman moet de hoofdpersoon Maarten Koning, Voskuils alter ego, erkennen dat de vriendschap die er leek te zijn, niet meer dan een illusie was. Aanvankelijk belandt dit boek binnen afzienbare tijd bij De Slegte. Als het verhaal in 1991 door Frans Weisz verfilmd wordt voor de VPRO blijkt het alsnog een succes te worden.

In 1996 keren Voskuil en Maarten Koning terug in de zevendelige roman Het Bureau. Hierin beschrijft Voskuil het leven van Maarten Koning als medewerker van ‘het bureau’, het huidige Meertens instituut. De kern van de roman is de vraag hoe mensen die dag in dag uit met elkaar moeten samenwerken zich tot elkaar verhouden.

De verschijning van de delen, door uitgeverij Van Oorschot zorgvuldig ‘getimed’ (elk jaar één en altijd met embargo), leidt tot discussies tussen Bureau-haters en Bureau-liefhebbers en er ontstaat een ware hype rond het verschijnsel ‘Voskuil’.

In 1999 verschijnt tussen de Bureau-delen door de roman De moeder van Nicolien, waarin de dementerende schoonmoeder van Maarten Koning uit Het Bureau centraal staat.

Na afronding van de cyclus, met De dood van Maarten Koning, houdt Voskuil het nog steeds niet voor gezien. Hij schrijft Requiem voor een vriend, een geschiedenis van een vriendschap die haar oorsprong vindt op de middelbare school, vorm krijgt op de universiteit en in de jaren daarna steeds hechter wordt. Daarnaast verschijnen reisdagboeken over zijn wandeltochten met Loesje, beter bekent als zijn vrouw Nicolien uit Het Bureau.

J.J. Voskuil overleed op 1 mei 2008 aan de gevolgen van kanker. Hij koos zelf het tijdstip van zijn overlijden. Hij was getrouwd met Loesje. Voskuil werd begraven op de begraafplaats Oud Eik en Duinen in Den Haag.

Bron: www.literairnederland.nl

Bijzonderheden

• Het Bureau werd door Krijn ter Braak en Peter te Nuyl bewerkt tot een hoorspel van 90 uur, in 360 afleveringen.
• Voskuil gebruikt veel autobiografische elementen in zijn romans, zo komen het niet willen bezitten van een auto, het hebben van katten en zijn wandelvakanties in Auvergne veelvuldig aan de orde.
• Het geld van de Libris Literatuurprijs gebruikt Voskuil om (samen met Hans Baaij) de oprichting van de Stichting Varkens in Nood te financieren. De stichting plaatst onder andere advertenties in landelijke dagbladen.

Links

www.jdfvh.dds.nl/voskuil.html

Werken

• Bij Nader Inzien (1963)
• Het Bureau deel 1: Meneer Beerta (1996)
• Het Bureau deel 2: Vuile handen (1996)
• Het Bureau deel 3: Plankton (1997)
• Het Bureau deel 4: Het A.P. Beerta-Instituut (1998)
• Het Bureau deel 5: En ook weemoedigheid (1999)
• De moeder van Nicolien (1999)
• Het Bureau deel 6: Afgang (2000)
• Het Bureau deel 7: De dood van Maarten Koning (2000)
• Ingang tot Het Bureau. Verkorte inhoud, compleet personenregister (2000)
• Reisdagboek 1981(2000)
• Requiem voor een vriend (2002)
• Terloops, voettochten 1957-1973 (2004)
• Buiten schot, voettochten 1974-1982 (2005)
• Gaandeweg, voettochten 1983-1992 (2006)
• Onder andere, portretten en herinneringen (2007)

Prijzen

• 1997 F. Bordewijk-prijs voor Het bureau deel 1 (Meneer Beerta) en Het bureau deel 2 (Vuile handen).
• 1998 Prix des Ambassadeurs voor Het Bureau deel 2 (Vuile handen) en 3 (Plankton).
• 1998 Libris-literatuurprijs voor Het Bureau 3 (Plankton).
  Bron: www.literaireprijzen.nl