Adriaan van Dis

Adriaan van Dis

Adriaan van Dis (Bergen aan Zee, 16 december 1946) is bekend als schrijver, televisiepresentator en Zuid-Afrika-specialist. Hoewel hij niet geboren is in Nederlands-Indië, wordt zijn werk over het algemeen geschaard onder de Indisch-Nederlandse letterkunde. Begin jaren tachtig presenteerde Van Dis het meest populaire boekenprogramma ooit op de Nederlandse televisie, Hier is…Adriaan van Dis.

Persoonlijk
Adriaan van Dis wordt in 1946 geboren in Bergen. Zijn vader is een Indische Nederlander, zijn moeder een boerenmeisje uit Breda, die elkaar in Indië hadden leren kennen. Zijn moeder had toen al drie dochters uit haar huwelijk met een KNIL-militair. Ook zijn vader was in Indië al eerder getrouwd. Van Dis groeit op temidden van halfzussen en in een familie getekend door de oorlog. Zijn vader, die door zijn (Japanse) oorlogservaringen en zijn fysieke conditie arbeidsongeschikt was geworden, voedt hem zeer streng op.
Van Dis gaat Nederlands en Zuid-Afrikaans studeren aan de Universiteit van Amsterdam en al tijdens zijn studie publiceert hij in NRC Handelsblad, waar hij later als redacteur aan de slag gaat. Met zijn televisieprogramma Hier is…Adriaan van Dis wordt hij een Bekende Nederlander. Het effect van het programma op de verkoop van de besproken boeken en optredende auteurs, is zo groot, dat er gesproken wordt over ‘het Van Dis-effect.’
In 1983 debuteert Adriaan Van Dis met de novelle Nathan Sid, in 1984 bekroond met het Gouden Ezelsoor, een prijs voor het best verkochte literaire debuut. De zorgvuldige stijl van Van Dis wordt geprezen door critici.

In 1988 verschijnt de roman Zilver of Het verlies van de onschuld, die inmiddels onder middelbarescholieren een ‘leestlijstklassieker’ is. De critici zijn minder enthousiast over de lyrisch-poëtische stijl.

In 1992 besluit Adriaan van Dis zich volledig aan het schrijven te wijden, maar hij kan het presenteren toch niet laten: tussen 1999 en 2002 presenteert hij Zomergasten.

Sinds de jaren zeventig is Van Dis zeer nauw betrokken bij Zuid-Afrika. Hij beheerst de taal, verstaat zich met de schrijvers en dichters, volgt de politieke en sociale ontwikkelingen op de voet en publiceert boeken over deze regio, zoals Het beloofde land en In Afrika.

In 2008 maakt hij een zevendelige documentaireserie over een reis door Zuid-Afrika, Namibië en Mozambique. In Van Dis in Afrika zoekt hij naar parallellen én contrasten met de huidige West-Europese samenlevingen.

Van Dis is niet getrouwd en woont in Parijs.

Bijzonderheden:

• Adriaan van Dis werd tweemaal van plagiaat beschuldigd. In 1992 schreef Vrij Nederland dat hij in zijn in 1990 verschenen boek Het beloofde land: een reis door de Karoo citaten van de antropoloog Vincent Crapanzano zou hebben gebruikt. Van Dis gaf als verklaring dat hij bij het schrijven uit zijn oude dagboeken had geput, daarin had hij de citaten overgenomen, maar vergat de bron te vermelden. Hij bood Crapanzano zijn excuses aan.
• Eind 2001 werden opmerkelijke overeenkomsten tussen Een barbaar in China en From Heaven Lake: travels through Sinkiang and Tibet (1983) van de Indiase auteur Vikram Seth gevonden. Critici waren het er niet over eens of er werkelijk van plagiaat sprake was.

Links

www.adriaanvandis.nl

Werken

• Nathan Sid (1983, novelle)
• Een bord met spaghetti (1984, verhalen)
• Casablanca (1986, verhalen)
• De vraatzuchtige spreekt (1986, novelle)
• De rat van Arras (1986. novelle)
• Tropenjaren: De zaak (1986, toneel)
• Zoen (1987, novelle)
• Een barbaar in China: een reis door Centraal Azië (1987, roman)
• Zilver of Het verlies van de onschuld (1988, roman)
• Een keuze uit mijn vrolijke doodsgedachten (1988, verhalen)
• Komedie om geld, Een uur in de wind (1988, toneel)
• Het beloofde land: een reis door de Karoo (1990, roman)
• In Afrika (1991, roman)
• De man uit het Noorden (1991, verhalen)
• Waar twee olifanten vechten ? Mozambique in oorlog (1992. verhalen)
• Alles is te koop (1992, manifest)
• Classics (1993, verhalen)
• Indische Duinen (1994, roman)
• Wij, koningin (1995, verhalen)
• Palmwijn (1996, novelle)
• Een waarze sat (1997, verhalen)
• Een deken van herinnering (1998, essay)
• Totok (1998, poëzie)
• Dubbelliefde: geschiedenis van een jongeman (1999, roman)
• Op oorlogspad in Japan (2000, novelle)
• Familieziek (2002, roman)
• Vrijtaal (2003, verhalen)
• Onder het zink. Un abécédaire de Paris (2004, essay)
• Op de televisie (2007, herinneringen)
• De wandelaar (2007, roman)
• Leeftocht. veertig jaar onderweg (2007, verhalen)
• Van Dis in Afrika (2008, documentaireserie)

Prijzen

• 1985 Gouden Ezelsoor voor Nathan Sid.
• 1986 De Nipkowschijf voor Hier is…Adriaan van Dis.
• 1994 De Nieuwe Clercke-Pico Bello-prijs voor zijn verdiensten voor de Nederlandse literatuur.
• 1995 Trouw Publieksprijs voor het Nederlandse Boek voor Indische duinen.
• 1995 Gouden Uil voor Indische Duinen.
• 2007 Groenman Taalprijs voor zijn heldere en creatieve taalgebruik.

Tekening: Martien Bos, www.antisomber.nl