Monthly Archives: februari 2007

Hoewel het door veel mensen afgedaan wordt als een benauwend avondje waarop de hele literaire kongsi zich verzamelt om te roddelen, te drinken en te roddelen, was het toch een drukte van belang op de trappen van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg in Brussel, waar zondagavond de jaarlijkse uitreiking van de Academieprijzen plaatsvond. Limousines reden af en aan en het publiek stond zich in de motregen te verdringen in de hoop een glimp van de sterren op te vangen. Persfotografen uit heel Europa en Japan maakten zo fanatiek foto's dat mensen met epilepsie in een extra journaal ten strengste werd afgeraden dichtbij te komen.

Tot in de puntjes opgepoetst liepen de genodigden over de lange rode loper naar binnen, ondertussen kushandjes uitdelend aan het publiek. ‘Zag u dat? Jeroen Overstijns zwaaide naar me!’ ‘Ik zag het, maar wie is die man?’ ‘Kent ge die niet? Dat is de chef van de Standaard der Letteren! Genomineerd in de categorieën beste korte beschouwing en hipste baardje!’ ‘Amaai!’ De meeste aandacht ging natuurlijk naar de echte sterren die meer nominaties op hun naam hadden staan. Werkelijk adembenemend was de entree van Tom Lanoye, gekleed in een opzichtig pak met enorme kraag van Walter van Beirendonck, en voor de gelegenheid twee kekke brillen. Hij werd geflankeerd door zowel zijn uitgever en zijn echtgenoot, en schreed als een pauw over de rode loper. Met acht nominaties was hij vanavond bijna zeker van een prijs. Natuurlijk hoopte hij op de Hugo (zoals de gouden beeldjes genoemd worden, naar de meest voorkomende voornaam in de jury) voor de beste roman, maar voor de camera zei hij die voor beste vader-zoonconfrontatie, beste omslagfoto en beste lettertype zeker niet minder te vinden.

In de zaal gonsde het van verwachting. Troostmeisjes stonden in de startblokken de verliezers een tissue en een dubbele Filliers Jenever aan te bieden, jubeljongens waren gereed de winnaars op de schouders te nemen en naar het podium te dragen. De presentatie was in handen van cabaretier en poëziekenner Wim Helsen, die er in slaagde de toon vrolijk en betrokken te houden.

De lifetime achievement-Hugo, de ereprijs voor veertig jaar lang groots werk schrijven buiten de schijnwerpers, ging naar C.C. Krijgelmans. Speciaal voor de gelegenheid had hij een gedicht geschreven, maar daar begreep bijna niemand iets van. Het applaus was echter niet minder gemeend. Zijn keuze voor een opzichtig pak van Dirk Bikkembergs gooide ook hoge ogen.

De prijs voor de dikste roman ging, zoals verwacht, naar Peter Verhelst. Hij was gekleed in een zwarte trui. Later won hij ook nog de Hugo voor de beste soundtrack.

De prijs voor de beste dichtbundel werd uiteindelijk gewonnen door Dirk van Bastelaere, die de prijs daarmee wegkaapte voor de duidelijk teleurgestelde Jef Aerts en Koen Peeters. Van Bastelaere droeg een ingetogen cape van Raf Simons. Peeters werd nog wel gelauwerd voor het meest spitsvondige enjambement.

De Hugo voor de beste roman ging naar outsider Saskia de Coster, die daarmee gedoodverfde favorieten als Lanoye, Dimitri Verhulst en Yves Petry passeerde. De Coster was gekleed in een elegante Dries van Noten-jurk en met haar handelsmerk, de strakgekamde korte coupe, vormde dit een smaakvol ensemble.

Enige commotie was van tevoren ontstaan over de Hugo voor de beste voetnoot, omdat één van de genomineerden de Nederlandse nationaliteit niet op wilde geven. Marc Kregting verdiende de prijs echter duidelijk en woont al jaren in Antwerpen. Uit protest tegen dit enge nationalisme liet hij de prijs ophalen door zijn dochter Stien die enkele aandoenlijke dingetjes in de microfoon mompelde. Het speciaal voor deze gelegenheid ontworpen kruippakje van Ann Demeulemeester was werkelijk beeldig.

De Hugo voor beste buitenlandse bundel werd ingepikt door Nachoem Wijnberg. Hij was gekleed in een overhemd van Zara. De prijs voor beste buitenlandse roman ging, geheel verrassend niet naar Kluun, maar naar de hier te lande tamelijk onbekende Marjolijn Februari. Februari ontving de prijs in een deux-pièces van Sissy Boy.

En Lanoye? Die ging uiteindelijk naar huis met drie Hugo’s: die voor het beste motto, leukste seksscène en beste outfit.

Van uw society-journalist Patrick Bassant

Een ander punt waarover steeds weer gesproken wordt is de kritiek. Hoe ga je om hiermee. Een heel bedachtzame kunstenaar sprak bezorgde woorden uit: ‘Misschien is iemand op weg. Door te kritisch te zijn, kan je iemand de weg voor eeuwig afsnijden. Benader het altijd van de positieve kant.’ Deze kunstschilder heeft ook zijn bedenkingen bij het fenomeen ‘tekenwedstrijd’. ‘Wat is de bedoeling van een tekenwedstrijd voor honderd kinderen waarbij er drie een prijsje winnen? Zijn de andere 97 niet goed? Organiseer een tekenevenement en geef iedereen materiaal, zodat ze zich verder kunnen ontwikkelen, zodat ze thuis bezig kunnen zijn.’ Food for thought!

Marieke Visser 

Juist. Een aantal dingen valt op. Zo lijkt Het huis van de moskee mij vooral het meest recente lievelingsboek van het Nederlandse volk. Ik denk niet dat dit boek over een paar jaar nog steeds veel stemmen krijgt, het collectief geheugen strekt zich vaak niet verder uit dan over pakweg een jaar of twee. Wie weet bijvoorbeeld wie het Boekenweekgeschenk van 2004 schreef?

Stel dat de NPS met het Rijksmuseum de Het Mooiste Schilderij organiseert, krijgen we dan ook een lijstje met De aardappeleters, De Nachtwacht, De Zonnebloemen van Van Gogh? Misschien nog iets van Mondriaan, qua wild en experimenteel?

De meeste boeken op de shortlist vormen een diep uitgesleten bandenspoor van de Nederlandse literaire canon. Op Voskuil en Rosenboom na krijgen we de overige titels met de paplepel ingegoten. Verplichte lijstkost, door velen abusievelijk dáárom als kwalitatief hoogstaande literatuur aangemerkt. Maar zijn dit dan de boeken waarover op verjaardagsfeestjes of in leeskringen, of op internet of op de universiteit gezegd wordt: dat moet je lezen, deze boeken hebben zo’n indruk op me gemaakt? Zeggen mensen echt tegen elkaar: ‘De Max Havelaar, díe moet je lezen!’ of ‘Ik heb laatst zo’n mooi boek gelezen, Hersenschimmen, echt prachtig, ken je dat?’ ‘Ja, laatst nog gelezen voor mijn eindexamen...’ En willen de organisatoren jaarlijks zo’n verkiezing houden? Dan houd ik helemaal mijn hart vast; zo groot is de canon nou ook weer niet. Of komt er juist pas na een aantal jaar een wat interessante leesinteresse naar voren uit een verkiezing als deze?

Want je kunt veel over bovenstaand lijstje zeggen, maar niet dat er spannende titels op staan. Waar is Mystiek Lichaam van Frans Kellendonk, m.i. het meest relevante boek van de afgelopen dertig jaar. Of De Tandeloze Tijd-reeks van A.F.Th van der Heijden? Louis Paul Boon? F. Bordewijk? En wat te denken van Simon Vestdijk? Hoe collectief zijn we die arme Vestdijk wel niet vergeten, de schrijver van briljante romans als De Koperen Tuin, Terug tot Ina Damman, en Meneer Visser’s Hellevaart? Oek de Jong? Doeschka Meijsing? Jan Wolkers? Willem Elsschot? Hugo Claus? Iemand?

Nu zitten we 11 maart waarschijnlijk weer tegen het tot een neus gereduceerde hoofd van Harry Mulisch aan te kijken die moe van zichzelf nog één keer uitlegt waarom het volkomen logisch is dat De ontdekking van de hemel gewonnen heeft.

Dat het Beste Boek niet bestaat, dat geeft niet, maar dat we blijkbaar met z’n allen zo weinig lezen of ons nog zo weinig kunnen herinneren van wat we hebben gelezen dat we onze Literatuurlijst van de middelbare school maar weer eens van stal halen, zorgt voor een bijzonder fantasieloos eindresultaat waaruit vooral naar voren komt dat het zoeken naar een gemene deler slechts voorspelbare resultaten oplevert. 

www.hetbesteboek.nl

Daphne de Heer

Aan een van de grachten in Amsterdam bevindt zich een antiquariaat dat op zijn laatste benen loopt. Er komen weinig klanten meer. De eigenaar zit er enkele middagen nog, en vreest dat de mensheid geen boeken meer wil lezen. De ruimte is hoog en volgestapeld met boeken, sommige stapels zijn al gaan glijden. Er komt gefilterd licht, het licht aan de grachten is mooi, door de in hout gevatte ramen naar binnen, maar onvoldoende om het zonder kunstlicht te kunnen stellen. Een deel van het raam aan de pui is afgeschermd door een boekenkast, die ver naar binnenkijken onmogelijk maakt. Op die etalagekast: kunst, architectuur, film fotografie, literatuur, kinderboeken, Indonesië, topografie. Als ik er binnenloop voor schier onvindbare werken, raak ik aan de praat met de antiquaar. Zijn naderende 85ste levensjaar heeft hem de gedachte ingegeven dat hij wil stoppen met het antiquariaat.

‘Dan moet je stoppen, en wat anders gaan doen, of minder’,  ‘ Maar al die boeken zijn hier nog, en als ik, zoals hier vandaag probeer op te ruimen, dan heb ik na twee uur 1 boek weggegooid, en vier boeken op een stapel gelegd, want die zijn eigenlijk heel interessant. Hier: een boek over Wertheim, dat was toch eigenlijk wel een heel bijzondere man, zo’n boek kan je niet wegdoen, ik neem hem vanavond mee. Of dit, De verdwenen Mediene in zijn soort een beroemd boek. Maar wie wil dat hebben?’.

Wanneer je op 85-jarige leeftijd de zaak niet wilt sluiten omdat die boeken er nog liggen, dan is een vergelijking met de bibliofiel Kien uit Elias Canetti’s Het Martyrium en zijn zelfgekozen isolement in drie ruime kamers en suite niet te vergaand. Kien heeft zijn boeken zo lief dat ze met de rug naar de muur staan, opdat ze gelijk zijn in de ogen van de aanschouwer. Kien heeft de oitels niet nodig, hij weet van elk boek waar het staat, ook zonder die wegwijs van een bedrukte rug die de onwetenden van node hebben.

Een antiquariaat als dit is een wereld op zich. De eigenaar heeft in vele jaren verkocht waar vraag naar was, en is blijven zitten met wat hij toch inkocht, maar nooit kon verkopen. Toch was er in die tijd dat hij het kocht reden aan te nemen dat er interesse voor was, toch representeert een niet verkocht boek een negatief van de huidige beschaving. Een niet verkocht boek is een deel van de beschaving zoals die niet meer is. Een niet meer verhandelend antiquariaat is een cultuurgeschiedenis. En de antiquaar die niet wenst te vertrekken omdat zijn boeken er nog  zijn is de verre toekomst. Of de minder verre toekomst, maar de toekomst die ons te wachten staat. Er komt een moment dat er voor je waarheid geen emplooi meer is.

Op een goede dag ontdek je dat je leven in de verdwenen Mediene heeft plaatsgehad.

‘En als ik dit boek nou meeneem het ziet er goed uit, harde kaft, 1950, en ik probeer het te verkopen? Wat moet het opbrengen?

‘Dat boek, 20 euro’

‘ Oke, ik tik een stukje voor op een website, biedt het boek aan voor €20 met de mededeling dat de portokosten er nog bijkomen. Als we het verkopen zet ik er vervolgens twee boeken op, dan vier enzovoort.

‘Je hebt nog een lange weg te gaan jongen’

H. Beem De verdwenen Mediene Joachimsthal’s Boekhandel, Uitgevers en Drukkerijbedrijf N.V, 1950 €20 te bestellen op dit adres (er werd in 2003 een documentaire onder deze titel gemaakt, zie hier).