Nieuwsbrief
Facebook
Twitter
RSSIn de zomer van 2005 kreeg ik Anjet Daanjes vorige roman Veelvuldig en Alleen voor mijn verjaardag en dat heb ik met veel plezier gelezen. Ik vond haar manier van vertellen verfrissend, en haar spel met realiteit en verbeelding verraste me. Van de schrijfster had ik nog nooit gehoord en dankzij internet kwam ik op haar zeer informatieve website terecht. Daar laat ze de lezer over haar schouder meekijken: we zien bouwtekeningen van de huizen die ze beschrijft, en kladblaadjes, locatiefoto’s en chronologische schema’s die haar behulpzaam zijn geweest.
Direct in het begin van haar nieuwste boek Gezel in Marmer verwisselen de hoofdpersonen beeldhouwster Marin Slingerland en haar steenhouwster Nan Geerlings van werkkleding. Daarmee wordt meteen de toon van het verhaal gezet: wie bedenkt en wie voert uit? Wie van hen is nu de werkelijke beeldhouwer?
De beroemde Marin strijkt met de eer en Nan moet het doen met haar rol als gezel. Zo op het eerste gezicht lijkt dat een oneerlijke verdeling, maar Nan zit er niet mee. Zij is een artigiano di marmo, een ambachtsman (vrouw) die met marmer werkt en daar is ze trots op. Voor haar heeft trots niets met naamsbekendheid en roem te maken, want voor werkelijke trots heb je geen anderen nodig. Voor haar is het belangrijk dat ze kan wegdromen met vormen en beelden in haar hoofd en dat ze zich kan verliezen in marmersoorten als bardiglio en bianco Carrara. Deze houding, zij noemt het ‘marmergeluk’, maakt haar eenzelvig en moeilijk benaderbaar. Ook al ziet Marin Nan als assistent, ze heeft een heilig ontzag voor haar kennis en ervaring. Dit maakt de relatie tussen de twee vrouwen complex: ze zijn vriendinnen maar ook baas en ondergeschikte. Desondanks houdt hun samenwerking jarenlang stand, totdat Nan tot een ontgoochelende ontdekking komt.
Nans toewijding aan haar vak werkt door in haar privéleven en dit maakt dat ze geneigd is aan haar huiselijk leven te kneden en te schaven. Ze regelt zelfs maîtresses voor haar man, de beeldhouwer Gösta Drabbe, als dat nodig is. Door een teleurstelling in het gedrag van Marin en de daarop volgende ruzie raakt ze in de war en dan blijkt eigenlijk hoezeer anderen op haar steunen. Als het fundament ‘Nan’ wegvalt, stort het bouwwerk in.
Dat de schrijfster zelf ook aan beeldhouwen doet is duidelijk. Ze maakt de lezer niet alleen bekend met puntbeitels, marmerraspen en slijpstenen, maar ook met verschillende marmersoorten. Ze neemt ons mee naar de gipszolder, waar de liefde bedreven wordt en een kopie van David van Michelangelo gebroederlijk rust naast Donatello’s Profeet Jeremia. Op de gipszolder kan met een beetje kwade wil, orde binnen no time omslaan in chaos. Maar de gipszolder verbroedert ook, of moet ik zeggen: verzustert.
Anjet Daanje vraagt aandacht van de lezer. Ze legt uit hoe je iets precies in de juiste vorm kunt schuren om de geschikte chiaroscuro (schaduwwerking) te krijgen. Ze hakt en slijpt, wrijft het verhaal op, houdt het tegen het licht, verschuift en verandert totdat het een kloppend geheel is. Totdat het een sculptuur is.
Net als Veelvuldig en Alleen is Gezel in Marmer in de tegenwoordige tijd geschreven en ook nu wordt het verhaal niet chronologisch, maar versnipperd verteld. Dit is heel knap gedaan. De personages zijn haarscherp neergezet en subtiele herkenningspunten vergemakkelijken het verder lezen. Dat lukt niet altijd, maar geen nood: de schrijfster heeft met zowel de hoofdstuktitels als de daarachter genoemde jaartallen de benodigde piketpaaltjes geslagen.
Daanje heeft voor Gezel in Marmer voor een meervoudig personaal vertelperspectief gekozen en weet op een moeiteloze manier informatie over de personages en de setting aan de lezer kenbaar te maken. Alles wat haar personen vertellen en ervaren over hun vakmanschap, de kift in de kunstwereld en de manier waarop de politiek met kunst omgaat, komt objectief en geloofwaardig over. Deze manier van vertellen heeft ook een gunstig effect op de personages. Nan is hoofdpersoon, maar Marin en Gösta volgen haar met een neuslengte verschil. Nans leerling Rodin (inderdaad, genoemd naar de beroemde beeldhouwer) en haar dochter Bibi zijn goed gekozen satellietprotagonisten die om haar heen cirkelen en op gezette tijden haar geweten spelen. Zonder hun beschouwingen zou Nan misschien wat slaafs overkomen.
De conflicten, miscommunicatie en misvattingen tussen de personages zijn zeer nauwkeurig uitgewerkt. Door te verspringen van de een naar de ander weet Daanje de lezer op het verkeerde been te zetten en net als je het gedrag van de een veroordeelt, kweek je begrip als de situatie even later vanuit een ander perspectief beschouwd wordt.
Dit spel met realiteitsbeleving beheerst Anjet Daanje zeer goed en dat maakt dat het in haar romans net zo goed om de vorm gaat als om de inhoud. Natuurlijk wil je weten hoe het verhaal verder gaat, maar het is minstens zo interessant om te lezen of het de schrijfster lukt de structuur vast te houden en eenheid te creëren. En ja, dat lukt. Absoluut. Bij beide romans sla je steil achterover als je je bij de het lezen van de laatste regel realiseert dat ze ‘m dat inderdaad geflikt heeft. Dat Anjet Daanje in haar vrije tijd mooie sculpturen maakt, is te zien op haar website. Ik zou haar echter ook toe willen roepen: Anjet!, blijf ook schrijven, alsjeblieft!
Gezel in Marmer
Anjet Daanje
Uitgeverij Thomas Rap Amsterdam, 2006
397 blz
isbn 90 6005 591 8
Pauline van der Lans
