Monthly Archives: maart 2006

Is het Boekenbal nou echt zo’n bijzonder evenement?
Voor wie naar Nova kijkt wel ja, want het is al snel leuker dan de doodsaaie interviewtjes die de dienstdoende Nova-medewerker daar met de meest voor de hand liggende auteurs houdt. Doe een paukenslag na. En ze doen het. Ondertussen gaat je interesse vooral uit naar alle mensen die er achter de geïnterviewde al dan niet verwilderd naar binnen glippen. Binnen is het doorgaans beter, het is immers een feest, en feestjes zijn gezellig. Maar de grootste aantrekkingskracht blijft toch besloten liggen in het ondoorgrondelijke boekenbalkaartenbeleid van de CPNB; de uitgevers. Het idee dat de vreemdste en meest misplaatste semi-bekende Nederlandsers er rond kunnen lopen is een gotspe en een troost voor iedereen die denkt dat hij toch minstens één keer in zijn leven naar het Boekenbal geweest moet zijn. En voor wie niet schrijven kan, verdiep je ruimschoots op tijd in het thema van 2007 en zorg dat je tegen die tijd iets bereikt hebt op dat gebied. Acteren in Onderweg naar Morgen is in principe ook voldoende.

En was het boekenweekgeschenk nou echt zo slecht?
Volgens Het Parool en de Volkskrant wel, volgens de NRC viel het wel mee, hoewel ook daar de handen niet echt op elkaar gingen voor Japins stijl. Nu zijn boekenweekgeschenken zelden hoogtepunten in schrijfcarrières, maar dit jaar was er blijkbaar echt geen tijd meer om Japins verhaal nog een beetje bij te punten. Harkeriger proza dan in De grote wereld lees je maar zelden. Het zou me niks verbazen als het volgend jaar op de shortlist van De Gouden Doerian terecht komt.

En wie heeft De Gouden Doerian dit jaar eigenlijk gekregen?
Ja, nou, dat was Carla Boogaards met haar roman Roes. Men leze het juryrapport op www.goudendoerian.nl. Weinig op af te dingen. Op de website van Boekblad stonden vervolgens enkele boze reacties, onder anderen van Simone van der Vlugt, zij stelt: ‘Nederland op zijn smalst; lekker andermans werk afkraken onder het mom van kwaliteitbewaking. Wie denken de juryleden van de Gouden Doerian wel niet dat ze zijn?’ Het is kwaliteitsbewaking trouwens, maar soit. De schrijfster Van der Vlugt voelt zich hier (bij voorbaat al?) duidelijk aangevallen als schrijfster, terwijl De Gouden Doerian voor een heel groot deel tegen de huidige uitgeefcultuur gericht is waarin te veel boeken met te veel onverschilligheid op de markt geslingerd worden. Van mij mag er niet kritisch genoeg op slordig geschreven en geredigeerde boeken gereageerd worden. Het gaat de jury bovendien om als literatuur gekwalificeerde boeken die in de verste verte niks met literatuur te maken hebben, dus Van der Vlugt heeft niks te vrezen. Ze heeft zelf in een interview met de Volkskrant allang aangeven niks met Literatuur met een grote L van doen te willen hebben. Wel jammer dat er dan Literaire thriller voorop haar boeken staat, maar soit.

Is de boekenweek nou eigenlijk wel zo leuk?
Jawel hoor, het is leuk om mensen de boekwinkel in te zien lopen die dat normaal niet zo gauw doen, het is leuk, al die aandacht voor het boek, het is leuk om al het gedoe eromheen vanaf de bank te bezien en te becommentariëren, leuk dat je vandaag gratis mocht reizen met De grote wereld, het thema, muziek, is leuk, het is allemaal echt vreselijk leuk voor mensen die zich voor de overige 355 dagen van het jaar niet met boeken bezighouden.

Daphne de Heer

In NRC Handelsblad stond onlangs de verkorte Kellendonk-lezing van Joost Zwagerman afgedrukt. In die lezing Tegen de literaire quarantaine vraagt Zwagerman zich af hoe het toch komt dat Nederlandse schrijvers zo weinig reageren op de actualiteit. Na de moord op Fortuyn en Van Gogh zou je toch verwachten dat er een neerslag van die gebeurtenissen te vinden zou zijn in de vaderlandse letteren.

De reacties in de NRC waren enigszins voorspelbaar. Misdaadauteur Jacob Vis betoogde dat je het straatrumoer vooral in het misdaadgenre kon vinden en afgelopen vrijdag reageerden de schrijvers Jan van Loy en Gijs IJlander en criticus Arnold Heumakers op een manier die elke discussie bij voorbaat smoorde. Natuurlijk ontkomt Zwagerman er niet aan om generaliserende opmerkingen te maken over de literatuur en de kritiek en daardoor kan men ook makkelijk zijn betoog onderuit halen met tegenvoorbeelden en enigszins smalende opmerkingen. Dat is jammer, want de lezing van Zwagerman, volledig na te lezen op zijn website, is interessant genoeg om over door te denken en signaleert een tendens (of juist het ontbreken daarvan).

Een van de onderdelen van de lezing is de houding van critici ten opzichte van romans waarin een actueel thema wordt besproken. Zwagerman haalt onder meer de kritieken op Mystiek lichaam, Casino en De buitenvrouw aan. Hoe verschillend de boeken en de kritiek daarop ook waren, ze kenden toch een overeenkomst: de verkokerde blik waarmee de criticus keek naar het boek en opvattingen in het boek gelijkstelde aan de opvattingen van de auteur. Die verkokerde blik zorgde ervoor dat de romans een eenzijdige en vaak nogal onjuiste bespreking kreeg, met als resultaat dat de recensies die volgden meer over de initiële bespreking gingen, dan over het boek zelf.

Dat is natuurlijk niet prettig voor een auteur. Misschien legt hij zichzelf daardoor een soort zelfcensuur op: schrijf nooit over actuele onderwerpen. Ik denk dat Zwagerman gedeeltelijk gelijk heeft, maar ik vermoed dat het nog dieper zit. Het universitair onderwijs (en in het kielzog daarvan alle afgestudeerde leraren op alle onderwijsinstellingen) heeft denk ik gezorgd voor een nauwe, academische blik op de literatuur, en de weerslag daarvan is ook te vinden in de kritiek. Dat is natuurlijk een nog grotere generalisatie en daardoor nog aanvechtbaarder en onbewijsbaarder, maar ik vermoed toch dat daar de kern ligt van het probleem. Niet alleen proza waarin een actueel probleem naar voren komt, ook autobiografisch proza en proza waarin het oude ambachtelijke verhaal een rol speelt (zie de venijnige recensies jaar na jaar op het oeuvre van Rascha Peper) krijgen minder aandacht dan ze verdienen.

Misschien verandert er wat met de komst van nieuwe hoogleraren, nieuwe critici en nieuwe media. Tot die tijd is het goed om Zwagermans essay te lezen en te beginnen met schrijven aan een boek waaruit blijkt dat er in Nederland meer gebeurt dan klompendansen en knielen op bedden van violen.
Coen Peppelenbos