Monthly Archives: februari 2006

Misschien lees je wel geen slechte boeken, je boft maar. Waarschijnlijk ben je in dat geval iemand die louter ter ontspanning en geheel uit vrije wil boeken leest. Maar dan nog heb je het afgelopen jaar vast wel een Nederlandstalig boek gelezen dat bitter tegenviel.

Twee mensen die voor hun werk, en ook voor hun plezier, veel lezen, te weten Adriaan Jaeggi en Michaël Zeeman, stelden vorig jaar de Gouden Doerian in, de prijs voor het slechtst geschreven en/of slechtst geredigeerde boek van afgelopen jaar. De prijs wordt vlak voor het begin van de Boekenweek uitgereikt. Vorig jaar werd de Gouden Doerian (een vrucht die na het klieven een misselijkmakende rottingslucht verspreidt, doch er vanbuiten best aardig uitziet) nog niet uitgereikt omdat twee juryleden zich vroegtijdig moesten terugtrekken.

Dit jaar lijkt het beter te gaan. De shortlist kan elk moment bekend gemaakt worden en ik vermoed dat de jury het nog best moeilijk heeft gehad met het samenstellen ervan. Er wordt me namelijk een partij prut de boekwinkel in gesmeten. De meest slappe verhaaltjes van blozende schrijfsters worden met ronkende soundbites en afgetroggelde quotes van bekende schrijvers (zie bv. Connie Palmen over Halina Reijn) door de strot van boekverkopers gedouwd. Puisterige mannetjes die in de juiste cafés met de juiste schrijvers of critici wisten aan te pappen worden met veel poeha ( “De nieuwe Avonden”) als nieuwe literaire grootheden aan het publiek gepresenteerd en blijken bij nadere beschouwing een flinterdun romannetje over hun eerste onhandige verliefdheid geschreven te hebben (als je geluk hebt). De jury van de Gouden Doerian merkt terecht op (op www.goudendoerian.nl): 

Het zogenaamde ‘schieten met hagel’ ? heel veel boeken publiceren waarvan er hopelijk een of twee het halen ? heeft grote gevolgen voor de zorgvuldigheid waarmee boeken geproduceerd worden. Er wordt te weinig aandacht besteed aan redactie en correctie, met als gevolg dat er veel slechte boeken verschijnen die niettemin als hoogstaand literair worden gepresenteerd. Slecht geschreven boeken. Slecht geredigeerde boeken. Boeken die vol staan met kromme, lelijke of stilistisch foute zinnen; met klakkeloze praattaal; met zouteloze clichés die als oprechte uitingen bedoeld zijn; met fantasieloze verhalen die een alledaagse werkelijkheid napraten zonder een sprankje geestkracht, verbeeldingskracht, taalplezier, reflectie, verbazing, kortom: schoonheid.

Dus.
Meer en meer wordt het schrijverschap gezien als een vorm van glamour, een manier om roem, glorie en een column in een glossy te vergaren. Wel of niet literair is daarbij van ondergeschikt belang, met name bij het corps schrijvende dames. Die zijn ook helemaal niet bezig met literatuur bedrijven, sterker nog: literatuur is iets voor muffe mannen met muffe snorren, als we Simone van der Vlugt, lid van de nieuwste literaire, pardon, van de nieuwste romantische stroming in Nederland, Writers on Heels (WOH!), mogen geloven, waartoe ook Saskia Noort en Susan Smit behoren. Literatuur is niet zo sexy namelijk, en het leest ook niet altijd even lekker weg. De Schrijfsters op Hakken hebben in feite exact hetzelfde te vertellen als de Grote Heren en Dames romanciers, alleen hebben zij al die woorden (stijl) en complexe verhaaltjes (structuur) niet nodig. Geen fratsen, dat scheelt. Dan lézen de mensen je tenminste. En daar gaat het toch om, dat je gelezen wordt. Zo moeilijk is het nou ook weer niet hoor, een bestseller schrijven, lees het artikel over Heleen van Royen in Het Parool Magazine van 11 februari er maar op na.
Zakenvrouwen zijn het, deze schrijfsters, met een bv’tje en goede neus voor de tijdgeest. Ook knap, maar het heeft geen zak met mooie literatuur te maken. Het is Big Mac-lectuur, bevredigend voor het moment, maar je schijt het er even snel uit als je het erin gepropt hebt.
Bij de mannen is het in zoverre beter dat de meeste schrijvers ambitieuzer in hun schrijven zijn. Ze willen heel graag en ‘talent is ook een vorm van heel graag willen’ (Huub van der Lubbe). Ze kennen de weg in het literaire wereldje, ze spreken de juiste mensen aan, ze komen met manuscripten aanzetten tot een keer iemand zegt: goed, er moet nog wel wat aan gebeuren, maar we geven het uit. Vervolgens geven ze het wel uit, maar shit, geen tijd gehad om er nog wat aan te laten gebeuren. En de corrector had een terminale loopneus en zag wat foutjes over het hoofd. Sorry.
Sla voor de lol dit jaar gewoon eens elk nieuw Nederlands boek dat je ziet liggen open, en lees er wat in terwijl je in de prettige omgeving van een boekwinkel vertoeft. Je zult je verbazen over wat je allemaal aan talentloos gezwets tegenkomt. En heel af en toe zul je je verbazen over die ene mooie onopgemerkte parel van een voor jou tot dan toe volstrekt onbekende schrijver. Die Doerian mogen ze met z’n allen delen, een echte mooie, glimmende prijs moet er dit jaar naar Stefan Brijs.

Daphne de Heer

www.goudendoerian.nl
www.susansmit.nl
www.dedijk.nl
www.stefanbrijs.be
www.c1000.nl

De tijd dat boze gelovigen in Nederland de straat opgingen ligt gelukkig al lang achter ons. Toch konden wij er ook wat van. Hele kerkscheuringen zijn er ontstaan over het strijdpunt of Jezus met drie, dan wel vier spijkers aan het kruis is geslagen. Dit jaar komt er nog een boek uit van Maarten ’t Hart (wie anders) over een godsdiensttwist in de vorige eeuw in Maassluis; het twistpunt daar was het tempo waarin de psalmen gezongen moesten worden.

Wim Hazeu heeft ooit in het boek Wat niet mocht alle vormen van censuur vastgelegd na de tweede wereldoorlog. Spotprenten over de koningin waren lange tijd taboe. Kortom, er past ons wel enige bescheidenheid.

Bovendien is er nog een in het oog lopend verschil. Reve en Hermans waren auteurs die in hun eigen land zaken aan de orde stelden, de Deense spotprenten gaan over gelovigen die elders vandaan komen. Dat is altijd lastiger. Liever zou je zien dat er binnen de moslimwereld zelf auteurs opstaan die zich verzetten, die een Arabisch ezeltjesproces uitlokken. Voorop De voeten van Abdullah van Hafid Bouazza stond al een ezeltje afgebeeld, dus er is hoop. Maar Bouazza woont in Nederland. We hebben Reve, Hermans en Bouazza nodig in de rest van de wereld. De verandering moet van binnenuit komen en niet van Deense spotprenttekenaars.

Tot die tijd moet wel hun recht om te spotten en te kwetsen voorop staan.

Coen Peppelenbos