Monthly Archives: augustus 2005

Ergens in de vorige eeuw zong Gilbert O’ Sullivan een liedje ‘I’m a writer not a fighter’. Hoe meer ik er over nadenk ? en daar heb ik nu toch al tientallen jaren de tijd voor gehad ? denk ik dat het een het ander toch niet hoeft uit te sluiten, en dat de beste strijders vaak schrijvers zijn. Kan een goedgeplaatst woord soms niet doeltreffender zijn dan een verdwaalde kogel?

In het juryrapport van de Kwakoe Literatuurprijs staat over Jerry Millerson die een aanmoedigingsprijs ontving voor het rapgedicht ‘Ik ben een verbaal gemaal’: ‘Jerry Millerson verraste ons met een bijzonder strijdlied vol gepassioneerd taalspel, woede en openhartigheid. Hij ‘schiet met woorden die de oren doorboren’, zoals het een ware rapper betaamt.’

‘Woorden die de oren doorboren.’ Pfew… Die mogen best om mijn oren fluiten! En wat zou ik dat soort woorden graag bij de hand hebben als ik weer eens een offensief wil beginnen vóór a just cause! Want van Moeder Theresa heb ik geleerd dat je altijd vóór iets moet strijden, nooit tégen. 

Dus, wie doel wil treffen doet er goed aan de schrijvers en dichters die in elk van ons verscholen zitten, wakker te schudden, en ze zover te krijgen hun pen in de aanslag te brengen. En met iets verheffenders voor de dag te komen dan 'Aanvalluuuuuhhh!', a bun?

Marieke Visser

Lisa Kuitert schrijft in de Vrij Nederland  (‘Boekenland: Gij zult geen vrienden recenseren’) van deze week: ‘Het is met andere woorden nog niet zo eenvoudig om betrouwbare informatie over het hedendaagse boekenaanbod te verkrijgen. Méér informatie hoeft niet, wel betere.’ Zij concludeert dit naar aanleiding van een enquête, die gehouden wordt door de Nederlandse Taalunie en waarin een grootschalig onderzoek verricht wordt naar de wensen en behoeften van de Nederlandse boekenconsument. Wat willen wij als lezers weten voordat we een boek kopen of nadat we een boek gekocht hebben?

Kuitert impliceert in haar stukje, tamelijk expliciet trouwens, dat het huidige officiële recensieklimaat beheerst wordt door persoonlijke verhoudingen binnen het boekenvak (recensenten en schrijvers die elkaar het licht in de ogen niet gunnen of juist elke week gezellig de borrelglaasjes voor elkaar op tafel zetten. Maar ook recensenten en uitgevers kunnen er stevige vetes op nahouden; of geheime romances). De geleverde voorkennis via kranten en tijdschriften is dus eigenlijk niet betrouwbaar.

Daarnaast signaleert Kuitert dat de mening van de betaalde recensent en de recenserende consument nogal uiteenlopen. Deze verschillen worden duidelijker zichtbaar naarmate er meer kanalen komen waarop ‘gewone’ lezers hun mening mogen verkondigen, een mogelijkheid die deze site trouwens ook biedt. Voorheen was deze discrepantie het duidelijkst waarneembaar in de boekhandel: boeken die in de pers gekraakt werden, bleken bestsellers; ook mond-tot-mondreclame blijkt vaak meer te doen dan een recensie in de NRC. De meeste lezers hanteren immers andere criteria dan de gemiddelde literair recensent, die meestal grondig in de marinade van een letterenstudie is geweekt  en daarnaast vaak ook nog tegen diverse paaltjes en boompjes moet piesen.

De meeste lezers willen gewoon vermaakt worden. Lezen is in de eerste plaats ontspanning. Als een klant aan een boekhandelaar vraagt wat hij wil lezen, zit hij niet te wachten op een exposé over leidmotieven, allusies naar de wereldliteratuur, eclectische stijlwisselingen en postmoderne verwijzingen naar experimentele literatuur van de Vijftigers. Nee, mevrouw, meneer, dit is een prachtig meeslepend boek over de Tweede Wereldoorlog slash Hongaarse Opstand slash terminale ziekte van de broer van de schrijver slash De eerste Grote Liefde; leest lekker weg, zonder oppervlakkig te zijn (want dat bent u natuurlijk ook niet), prachtig geschreven, met veel plezier zelf gelezen etc.
Lezers worden geraakt door een gevoel dat een boek bij hen teweegbrengt, en daar reageren ze op. Minder op stijl of de schitterende weergave van de condition humaine. En ik denk dat veel lezers wel degelijk meer over hun literatuurbeleving (excusez-le-mot) willen lezen, dan dat ze per se zitten te wachten op objectievere literatuurkritiek. Daar worden vooral de mensen die zich beroepsmatig met literatuur bezighouden erg opgewonden van.

De toename van websites waarop lezers hun mening kwijt kunnen en kunnen delen is daarom een nuttige toevoeging op de al bestaande informatiekanalen. Vergeet immers niet dat het gros van wat er aan romans verschijnt en uiteindelijk ook daadwerkelijk verkoopt, niet direct onder de noemer literatuur valt. En dat veel van die meer op verstrooiing en vermaak gerichte boeken dikwijls niet besproken worden in de serieuze pers. Of nee, het is erger: dat de literatuurkritiek soms zelf het verschil tussen in middelmatigheid verzuipende flodderboekjes en waardevolle juweeltjes niet meer ziet. Zeker waar het de Nederlandse literatuur betreft verzuimt de kritiek dikwijls het kaf van het koren te scheiden.
De toename van platforms waarop lezers hun mening kwijt kunnen zijn een welkome aanvulling, juist waar het betrouwbare informatie betreft. Uiteindelijk stellen mensen immers meer vertrouwen in een tip van een goede vriend die hun smaak deelt, dan die van een criticus die vooral alle schrijvers kent.

Daphne de Heer

Misschien ligt het aan het weer, maar ik heb het idee dat de zomer nog moet beginnen. De zomer is voor de lezer het uitgelezen moment om eens al die boeken te lezen die hij in de loop van het jaar heeft gekocht, maar waar hij nog niet aan toe is gekomen. Dorrestein, Van den Boogaard en Foer staan nog op mijn programma. Dag na dag is er tijd om te lezen.

Het is dan ook een beetje opmerkelijk dat kranten en weekbladen juist in de zomer hun culturele bijlagen terugschroeven tot een absoluut minimum. Een ijscoboer verhoogt zijn productie in de zomer, maar de redacties van de bijlagen denken allemaal dat er geen behoefte is aan recensies en achtergronden. Honderden boeken liggen nog ongerecenseerd in de kast en de lezer wordt getrakteerd op verhalen die hem niet interesseren. Zo heb ik al in verschillende kranten een reportage over ‘hét zomerboek’ gelezen (en dat is niet De historicus).

En dan zit je dan al op donderdag met een ingekrompen Cicero en later op de dag met een verschrompeld Republiek der Letteren (dat het hele jaar trouwens al denkt dat het zomer is), op vrijdag met een gereduceerd bijvoegsel en op zaterdag met een minieme Letter en Geest. Je pakt maar uit arren moede maar weer eens een boek.

Het journaal heeft vorige week een klein hypje beleefd rondom de weblog. Een rondje langs de literaire weblogs leert dat de zomer een tijd is voor extra activiteit. De debatten en discussies gaan gewoon door. Dat is andere koek dan die zomerslaap van de oude media. Ook Literair Nederland blijft paraat met nieuwe recensies, besprekingen en portretten.
Is die poema trouwens al gevonden?

Coen Peppelenbos

Voor literaire weblogs:
http://cornelisvanderwal.web-log.nl/ (fries)
http://www.laherto.web-log.nl/
http://risee.web-log.nl/
http://peterdegroot.web-log.nl/
http://dewindroos.web-log.nl/
http://www.danieldee.web-log.nl/
http://www.jaeggi.nl/weblog/
http://www.benne.web-log.nl/
http://www.hanzmirck.web-log.nl/
http://boeken.vpro.nl/avondlog/ (Wim Brands)
http://bieslog.vpro.nl/programma/bieslog/index.jsp (Wim de Bie is op vakantie tot 22 augustus)
http://www.mariavandaalen.nl/hoofd/weblog_hoofd.html