Monthly Archives: juli 2005

De alleseter is karakterloos. Smaak kan niet afgebakend genoeg zijn. Of je houdt van het bondige proza van Nescio en Bordewijk, of je geeft je met genoegen over aan de meanderende zinnen van Couperus of Van der Heijden. Je bent een overtuigd Mulisch-adept of een Reviaan in hart en nieren. Smaak is keuzes maken.

Ik ben een alleseter die nooit heeft ingezien waarom De avonden superieur is aan Het stenen bruidsbed, of Het stenen bruidsbed aan De avonden. Iemand die niet begrijpt dat er mensen zijn die de uitgebeende taal van Nescio tot hun referentiekader hebben gemaakt en Couperus dus een slechte schrijver vinden, en andersom dus ook iemand die niet begrijpt dat er mensen zijn die kaalschrijvers per definitie afdoen als literaire provincialen. Smaak hoeft geen program te zijn, in mijn geval dan. Maar duidt dat niet op karakterloosheid? Natuurlijk heb ook ik een gezonde en soms niet geheel gefundeerde afkeer van sommige oeuvres en schrijvers, maar ik heb me nooit bekend tot een stroming of één zaligmakende stijl. Met de beste wil van de wereld kan ik in Renate Dorrestein geen groot schrijfster zien en de boeken van Ronald Giphart zijn nooit aan mij besteed geweest, maar duidt dat op een vastomlijnde literaire smaak? Nee, ik zal toch echt wat feller stelling moeten nemen voordat de contouren van echte opvattingen zichtbaar worden. Maar ik kan het niet. Goede en slechte boeken bevinden zich op alle terreinen, zowel op die van de kaalschrijvers als die van de barokke zinnenbouwers. Maar wat een saaie nuance levert dat toch op!

Misschien heeft mijn leeshouding iets met de tijdgeest te maken. Dat zou me tot een representant van een generatie maken en van de karakterloosheid een onderscheidend kenmerk. Helaas is dat niet mogelijk. Karakterloos ben je altijd alleen. En ik ben het. Ik vreet alles. Soms spuug ik het uit als de smaak niet bevalt, maar dat is dan alleen omdat de aardbei in kwestie niet vers is, de worst bedorven of de ovenschotel bremzout. Alle smaken kunnen naast elkaar bestaan, zolang ze in hun smaaksoort maar deugen. God wat een saaiheid!

Ik wil opvattingen! Ik wil heel vaak "ik vind" kunnen zeggen en daar dan ferme meningen op laten volgen. Maar helaas. Ik ben veroordeeld tot de literaire karakterloosheid. Mulisch of Reve? Wie zou ik kiezen als het spreekwoordelijke mes me tegen de keel gehouden zou worden? Wie is er beter, Vestdijk of Couperus? Weet ik een antwoord? Nee, ik verdrink reeds bij voorbaat in de nuance. Verzin uitvluchten, zeg dan dat de literatuur geen wedstrijd is en dat het geen zin heeft je af te vragen of een appel per definitie beter is dan een peer of andersom. Maar godverdomme, wat is dat toch saai!

Ik ben er een beetje stil van. Aangeslagen. Beduusd, dat is misschien een beter woord. Het nieuws kwam afgelopen vrijdag. Ik zat met mijn bord op schoot te zappen en viel midden in de uitzending van TV3 waar Thomas Verbogt zijn best deed om de persoon van Karel Glastra van Loon in een paar woorden te vangen. Mensen worden alleen in een paar woorden gevangen als ze dood zijn. Zoveel heb ik inmiddels van het leven begrepen. Er liepen koude rillingen over mijn rug. Niet Karel Glastra van Loon dacht ik, dat is niet eerlijk.

Klaarblijkelijk heb ik het afgelopen jaar liggen suffen want ik wist helemaal niet dat Karel Glastra van Loon ziek was. Van de Paus wist ik wel dat hij ziek was. Iedereen wist dat de paus ziek was. Zelfs de eskimo’s wisten dat de paus ziek was. Maar dat Karel Glastra van Loon ziek was wist ik niet. Ik vind het ook lang niet altijd erg als er iemand dood gaat. Dat de paus doodging vond ik bijvoorbeeld niet zo erg en ook de dood van Prins Bernhard kon mij niet zoveel schelen. Maar de dood van Karel Glastra van Loon vind ik unfair.
Het liefst zou ik mij hardmaken voor een referendum of een petitie om God, Allah, Jah of de naamloze te overtuigen van zijn of haar ongelijk, met een protest hun misstap ongedaan maken. Met een groep schrijvers de ingang van de hemel blokkeren en me vastketenen aan de poort. De dood van Karel Glastra van Loon is een onfatsoenlijke dood. Je kunt niet zomaar een geëngageerd schrijver van tweeënveertig jaar als een personage uit de passievrucht aan een hersentumor laten sterven. Deze schrijver had nog zeker zeven boeken moeten schrijven waarvan er twee of drie hoog boven het maaiveld zouden uitsteken.
Wat er nu, daags na zijn dood, door mijn hoofd speelt is de vraag hoe het met de opvolging van Karel Glastra van Loon geregeld is. Wie kan zijn geëngageerde plaats innemen? Welke andere Nederlandse auteur kent de spagaat tussen politiek en fictie (zonder een pamflet te schrijven of propaganda te bedrijven)? Wie heeft er nog genoeg gevoel in zijn barst om het lot van de onzichtbaren aan te trekken? Wie heeft zich voldoende ingelezen om de complexe materie van de wereldhandelsorganisatie en de daaruit voortvloeiende misstanden in begrijpelijke taal in artikelen en interviews uiteen te zetten?  Wie kan een bestseller schrijven en tegelijkertijd de vloer aanvegen met captains of industry?
Komen de kardinalen van de Nederlandse literatuur nu in spoedzitting bijeen om te beslissen wie de plek van Karel Glastra van Loon moet gaan innemen? En als dat zo is, naar welke schoorsteen moeten wij dan kijken voor de witte rook? Ik troost mij met de gedachte dat hij Live8 vast prachtig had gevonden al hadden de argumenten wat scherper geformuleerd kunnen worden en komen de wereldleiders er nog veel te makkelijk van af. Maar ja, zelfs de kleinste kans op verbetering was volgens hem een reële kans die aangegrepen moest worden.

Andreas Vonder