Monthly Archives: mei 2005

Leuk. Een aantal jaren was alles ‘leuk’. Leuke boeken, leuke mensen, leuke winkeltjes, leuke vrienden, leuke banen, leuke restaurantjes ? ietwat aan de dure kant, maar wél leuk ? leuke auto’s, leuke kinderen, leuke interviews, leuke huizen, honden, wijnen, vakanties, kroegjes, websites. Gewoon léúk. Het woord werd te pas en te onpas gebruikt. Leuk leuk leuk leuk. Gek woord eigenlijk. Probeer de betekenis van ‘leuk’ maar eens aan een buitenlander uit te leggen. Net zoiets als ‘gezellig’. Gezellig is ook leuk, maar heeft dat knusse in zich dat leuk nou net niet heeft. Leuk is gewoon leuk. Kriebelt het al? Jeuk. Een ander woord heeft echter zijn intrede gemaakt. Spannend. Met name bij mijn leeftijdgenoten, ‘de dertigers’, heeft het woord ‘leuk’ plaatsgemaakt voor ‘spannend’.

Ik associeerde ‘spannend’ altijd met een verhoogde hartslag, adrenaline, zenuwen en een zekere staat van alertheid. Zo waren mondelinge examens altijd spannend, evenals afrijden (doodeng) en sommige films (met oren en ogen dicht onder de stoel). Afgelopen week nog, toen wij met de redactie van Literair Nederland gingen bowlen, dacht ik van te voren dat het ‘leuk’ zou worden, maar niets was minder waar. Het was gewoon spannend. Met alle bijbehorende symptomen. Klotsende oksels (en niet alleen bij mij), stuiterende ballen, overmatig drankgebruik, nerveus getrek aan sigaretten, omvallende kegels, geagiteerde aanwijzingen, uitzinnig gejoel (al dan niet terecht) en een uitermate spánnende eindstrijd. De adrenaline gierde door mijn lijf, het was echt wat je noemt een spannende avond.
In mijn omgeving dus, uitzonderingen daargelaten, is alles opeens spannend. Ook als het helemaal niets met spannend te maken heeft. Men heeft een spannende baan (development-manager), een spannende auto (cabrio, op zich inderdaad best spannend in Nederland), een spannende vriendin (via dating-service), een spannend huis (‘opknappertje’, maar wel met tuin) met een nog spannender keuken (steamer). Er wordt spannend gekookt (kikkerbillen), spannend gepraat (Engels vakjargon) en spannend gereisd (met kind backpackend door Azië). Leuke interviews zijn spannende interviews geworden, leuke winkeltjes spannende winkeltjes, leuke websites spannende websites.
En dan tot overmaat van ramp ook nog een hele maand van het spannende boek. Spannend man.

Saskia Taggenbrock

Veel van de buitenlandse literatuur blijft voor ons onbekend, simpelweg omdat we de taal niet spreken. Daarom zijn we blij met vertalers. Je zou zelfs kunnen verdedigen dat ook de literatuur die geschreven is in een taal die wij wel beheersen, toch nog onbereikbaar is, omdat we die andere taal nooit zo tot in de finesses begrijpen als onze moerstaal. Je zou erop moeten kunnen vertrouwen dat een vertaler die vreemde taal zo goed kent, dat hij de finesses over kan zetten naar het Nederlands. Aan de andere kant staat de wat negatieve definitie van poëzie: dat is wat er verdwijnt als je een gedicht vertaalt. De mensen die deze stelling verdedigen, hebben het geloof in de vertaalkunde opgegeven.

Toch ben ik blij met iedereen die een poging doet om literatuur die in een voor mij vreemde taal geschreven is, toch toegankelijk te maken.
Een goede vriend van mij heeft zich toegelegd op het vertalen van de Russische schrijver Michael Weller. Van deze man is nooit iets in het Nederlands gepubliceerd. Hij werd geboren in 1948, studeerde filologie in Leningrad en had na zijn studie zo’n dertig verschillende baantjes, van straatveger langs houthakker tot docent moderne Russische literatuur. Zijn eerste verzameling verhalen verscheen in 1983, en tegenwoordig is hij één van de meest succesvolle ‘non-commerciële’ auteurs van Rusland, volgens zijn website www.weller.ru. Veel van zijn verhalen zijn vertaald door mijn vriend, die zo vriendelijk is geweest zijn vertalingen op zijn eigen website te plaatsen. Het was de bedoeling dat er een uitgave van de verhalen zou komen bij een kleine uitgever, er was al een inleiding klaar van een dame die in Bergen (Noorwegen) gepromoveerd is op het werk van Weller, en de selectie van de verhalen was bijna afgerond.
Vorige maand is mijn vriend na een ongeluk overleden, dus die verhalenbundel zal er niet komen. Maar zijn website is er nog wel, als een aandenken aan zijn energie om literatuur voor niet-slavisten toegankelijk te maken. Neem eens een kijkje op www.carelschouten.com, klik door naar de literaire vertalingen en lees bijvoorbeeld Wellers ‘De wapenmeester Tarasjoek’, ‘Door de verkeerde deur’ of ‘Het ringetje’. Ook zeer de moeite waard zijn de vertalingen die Carel maakte van onvertaalde en soms onvoltooide stukken van Michail Boelgakov (bekend van De meester en Margarita), geschreven rond 1922 toen Boelgakov naar Berlijn verbannen was. Mijn favoriet is ‘De hoofdstad op een blocnote’.
De verhalen zijn niet vlekkeloos vertaald, maar je merkt wel gelijk het vertaalplezier, en je krijgt de kans hoogstaand proza te lezen dat je nergens in de winkel vindt.

Patrick Bassant