Monthly Archives: januari 2005

Die conclusie vind ik echt een beetje makkelijk! Alleen omdat ik vind dat we ons voortaan beter zouden kunnen beperken tot dode dichters bij het kiezen van een Dichter des Vaderlands zou ik iets tegen Driek van Wissen hebben. Een lokale dichtervorst die zich ver voorbij de grenzen van de beschaafde wereld onledig houdt met het bezingen van koeien en pluimvee, de koning van het rammelende rijm (nee, geen verwijzing naar de Vlaamse volksdichter W. Vandersteen), de verzenbakker uit Groningen wiens oeuvre mij als cosmopoliet uiteraard te min is. Zo zou ik ongeveer denken over onze nieuwe laureaat. Onzin! Ik ben noch tegen de provincie, noch tegen de poëzie van Driek van Wissen. Sterker nog, ik ben tegen geen enkele vorm van poëzie (ook al ben ik tevens van mening dat de duster van Nel Benschop niet aangekocht dient te worden door het Letterkundig Museum, maar dat geheel terzijde).

Laten we eerlijk zijn: van alle dichters op wie gestemd kon worden was de heer Van Wissen de meest geschikte voor de functie. De stemmers hebben dat goed gezien, want in meerderheid voor hem gekozen. Het volk heeft altijd gelijk. De heer Pfeijffer tot Dichter des Vaderlands verkiezen is zoiets als Michel Foucault, mits nog in leven, Michel Foucaults Weekend Quiz laten presenteren, marmotten incluis. Zou misschien vermakelijke televisie op kunnen leveren, maar kwaliteit en inzet van die kwaliteit zouden in dat geval danig uit balans zijn.
In het geval van Driek is dat in het geheel niet het geval. Hij is bij uitstek geschikt voor het vervaardigen van voor iedereen begrijpelijke versjes over Tsunami’s, koningskinderen en politieke moorden. Van het kaliber: 'Hier voor ons, koud op straat, ligt geen mens die is vermoord/ het is, denkend vrij te zijn, het woord'.
De verzen die Komrij schreef over al wat ons in dit land beroerde behoren niet bepaald tot zijn sterkste. Daar kunnen we kort over zijn. Gerrit Komrij’s Weekend Quiz. Met alle respect. Maar het valt hem nauwelijks aan te rekenen, het is de functie die van een begenadigd dichter een miezerige versjesbakker maakt. Iemand Dichter des Vaderlands maken mag je eigenlijk niemand aandoen, tenzij de dichter dood is.
Nu de Grote Bloemlezer de vrijheid van het woord weer heeft heroverd kan hij misschien eindelijk weer eens iets echt moois schrijven. Bij voorkeur niet in de kolommen van de krant, maar in een middelgrote bundel in middelgrote oplage. Liefst niet al te actueel ook graag.
Maar hoewel Van Wissen de meest geschikte rijmelaar van het stel is: ik ben niet voor levende dichters. Kiezen voor een dode biedt vele voordelen: 1) je weet precies wat je krijgt want het oeuvre is al compleet; 2) echt grote kunst is altijd tijdloos en actueel tegelijk, zodat die vreselijke versjes over vadsige troonopvolgers, kabinetten vol Playmobil-mannetjes en overige nationale rampen niet geschreven hoeven worden; 3) je doet de poëzie pas echt een plezier als je de vergeten vertegenwoordigers ervan van tijd tot tijd eens reanimeert.
Overigens leek Komrij zijn dwaling zelf ook in te zien: ‘Het enige voorbeeld dat we bezitten - dat van de Engelse Poet Laureate - had me toch kunnen leren dat alle Dichters des Vaderlands tegelijk met de eer voor de strop kiezen.’ Een troost voor Komrij en zijn liefhebbers dat des dichters hoofd aan het touw is ontkomen, en voor de echte Driek van Wissen-haters onder ons een troost dat het nu op het hoofd van iemand anders wacht.

Jeroen van Kan

De Nederlandse letteren blinken niet uit in frivoliteit, lichtvoetigheid en humor. We zijn een nuchter volkje met een dodelijke neiging tot (zelf)relativering. Parodiëren doen we heel graag, want de parodie leent zich bij uitstek om onze snel optredende verzadiging of een milde vorm van verzet tegen de gevestigde orde vorm te geven. Er zijn immers altijd weer koppen te snellen die boven het maaiveld uitsteken. Maar de eigen geschiedenis of verwording van het wezen van de gemiddelde Nederlandse schrijver blijft meestal hangen als de loodgrijze hemel waaronder hij geschreven is.

Het is lang staren in de boekenkast voor ik een paar Nederlandse romans tegenkom die me aan het grinniken hebben gebracht. En telkens als ik meen er een gevonden te hebben, blijkt het om een Vlaming te gaan. En dat telt nu even niet.

Tragische figuren zat in onze literatuur. Daar schort het niet aan. Sympathieke antihelden heten dat dan. En op mindere dagen kun je je naar hartelust identificeren met deze personages. Maar identificatie is niet genoeg. Ontsnappen willen we aan ons lot! Navelstaren en mierenneuken en lijden aan het leven en de liefde, tja, je ontkomt er niet aan, maar wil niet iedereen uiteindelijk inslapen met idee dat alles goedkomt en dat het allemaal echt zo erg niet is?

Om welke boeken heb ik nou ooit moeten lachen?
In willekeurige volgorde: Onder professoren van W.F. Hermans; verhalen van Biesheuvel; De avonden van Gerard Reve; sommige passages van Arnon Grunberg in Blauwe maandagen, Figuranten, al is hij juist op zijn sterkst wanneer je, zoals in De asielzoeker iets dik voelt worden in je keel en ja, dan val ik eigenlijk alweer stil. Beetje treurige oogst.
Humor is natuurlijk geen voorwaarde voor goede literatuur, maar het is een geëigend stijlmiddel dat een mooi tegengif aan de hoogoplaaiende tragiek die de literatuur nu eenmaal eigen is kan bieden.
Misschien leent onze stugge taal zich ook minder voor leuke terloopse opmerkingen en rake observaties. Al is een taal ook wat je er zelf van maakt natuurlijk. Het Engels heeft zijn ‘wit’ ook zelf toegevoegd aan de woorden die op zichzelf alleen maar woorden zijn. Maar feit blijft dat er in Britse boeken beduidend meer te lachen valt, zonder dat de literaire waarde van die boeken minder zou worden. Jonathan Coe beschrijft in zijn twee boeken De Rotter’s Club en De Gesloten Kring bijvoorbeeld de jongste geschiedenis van Engeland met gebruikmaking van bijna elk literair stijlmiddel, en ik heb zelden zo vaak hardop moeten lachen als bij het lezen van die twee boeken. De hoofdpersonen uit zijn boeken zijn stuk voor stuk tragische figuren, die hun milieu en omstandigheden eigenlijk niet aankunnen, maar waar veel schrijvers in feite meedogenloos met hun personages omgaan, toont Coe juist de ultieme compassie door de lezer om ze te laten lachen. Wat meer mededogen zou de Nederlandse literatuur af en toe geen kwaad doen.

Daphne de Heer