Monthly Archives: mei 2004

Het tijdschrift Het trage vuur, Tijdschrift voor Chinese literatuur heeft in het laatste nummer (nr. 25 van maart 2004) een serie gedichten opgenomen van Nachoem Wijnberg, waarin dichtregels uit verschillende vertalingen van klassieke Chinese poëzie worden gebruikt. Een procédé dat recent in de muziek bijvoorbeeld succesvol door Moby wordt gebruikt: knip een sequentie uit een blueshit, of een onverslijtbare negro spiritual en ga er mee aan het werk. Su Dongpo en de truc die hij zegt van Tao Qian geleerd te hebben. De eenvoudigste manier om tot rust te komen:Steeds weer op een andere manier beginnen.

Over wie het lukt tot rust te komen, vrij van waarin hij blijft,
Weet hij niets; zo iemand is hij nog niet tegengekomen.

Laten wij hem ergens anders heen sturen, kijken hoe hij dan piept.
Zijn truc is meer dan gelukkig te zijn als het hem goed gaat.

Het is een warme avond en het gaat straks regenen.
Links en rechts meer te zien dan hij op kan noemen.

Stil, behalve oude man Du Fu die oude man Tao Qian verwijt
Dat hij onrustig blijft om wat hij te weinig heeft.

Deze laatste zin zou dan weer heel goed versneden kunnen worden tot een hoofdstuktitel in de monografie over ‘status’ van Alain de Botton Statusangst waarin de redenen worden verzameld dat de huidige mens 'onrustig blijft om wat hij te weinig heeft'. En waarin aan de hand van filosofie en kunst verlichtend uit de doeken wordt gedaan hoe je dat gevoel te lijf gaat. Een belangrijke hint die De Botton geeft is eigenlijk een betrekkelijk oude (Rousseau): wantrouw je behoeften. Kijk, daar wordt het probleem nog eens bij de wortel aangepakt! Het boek leest als een niet te nadrukkelijk omgegooide boekenkast waarmee gepoogd wordt de veronderstelde superioriteit van anderen onder de vracht van lectuur te vermorzelen. Het statusprobleem echter dat De Botton te lijf gaat - feitelijk de lul met zijn te grote auto - is niet het statusprobleem dat bij de lezers van zijn boek het meest manifest zal zijn, veronderstel ik. Hij ondergraaft weliswaar de superioriteit van het kapitaal door er een morele superioriteit tegenover te stellen, maar laat zo de statusangst - de in het negatieve verzeilde bewondering - voor de ‘intellectueel’ of ‘artistiek’ superieure geest onbetwist, en dat sluit dan wel weer mooi aan bij zijn eigen theorie: de bezitter van de hoogste status zal er altijd voor ijveren die positie te handhaven. Dat maakt het boek dus een interessante case-study zonder dat de schrijver onder zijn paradigma uitkomt.

In de literatuur is er een zeer geëigend middel om iets los te krijgen van wat je bewondert: het literair interview. Op het forum was een speciale plek daarvoor ingericht, en afgelopen week hield Literair Nederland met een interview met Arthur Japin. Hij werd geïnterviewd door Coen Peppelenbos. Lees hier meer. Het geschreven interview kent, met name bij het literaire tijdschrift, een behoorlijke traditie. Het geschreven interview op websites heeft een aanzienlijk voordeel op de oude media: de geïnterviewde schrijver heeft de tijd om na te denken. De meeste schrijvers schrijven beter dan zij spreken, dat maakt het resultaat van een geschreven interview misschien ook beter dan een waarin ze gebonden zijn hun gedachten sprekend te ordenen. Een mooier voordeel is dat je krijgt wat je ziet, onversneden antwoorden.  

De eenvoudigste manier om tot een goed gesprek te komen:
Steeds weer op een andere manier beginnen.

LE

Alain de Botton Statusangst Atlas 2004
Het trage vuur, Tijdschrift voor Chinese literatuur (http://www.tragevuur.com/)

Het zal u niet ontgaan zijn: de Europese verkiezingen komen eraan en wel op donderdag 10 juni. Deze eerste zin wordt u niet aangeboden door de PvdA, maar gewoon door uw eigen vertrouwde Literair Nederland. Ik moet mij met mijn stemkaart melden op de Adelaarsweg nummer 13 wat ik altijd weer een zeer toepasselijk adres vind om te gaan stemmen. Het stemlokaal is gevestigd in een basisschool met een ingang via de speelplaats. Ik weet nooit goed of het nu van invloed is op stemgedrag van mensen, zo’n blik op de kinderspeelplaats voor het stemmen. Ik denk het eigenlijk wel. Ik word altijd een beetje week van schommels en wipkippen, stangen en klimrekken waar kinderen met hun hoofd omlaag van naar beneden kunnen vallen. Maar zouden deze weke gedachten nu ook spelen bij andere, meer literaire verkiezingen, verkiezingen waarin een schrijver of oeuvre centraal staat in plaats van de toekomst van Europa? Zal de jury van de P.C.Hooftprijs zoveel jaren gewacht hebben met het lauweren van Cees Nooteboom omdat ze in een schoolgebouwtje bijeen kwamen met ingang via de speelplaats of juist niet? Is kiezen voor Cees Nooteboom nu wel of niet goed voor de toekomst van Europa?

Van Mierlo zei hierover bij de uitreiking: :”Hij maakt landen en culturen aan elkaar bekend, oogst ontroering, lof en bewondering alom, wint prijzen en onderscheidingen, weet de indruk te wekken dat Nederland een beschaafd land is- door er juist niet over te schrijven- en als hij daarna weer terugkeert zegt zijn land: Goed gedaan jochie, jij krijgt de P.C.Hooft-prijs.”

Dezelfde dag dat Cees Nooteboom in het Letterkundig Museum in Den Haag de prijs uit handen van zijn politieke vriend Hans van Mierlo ontving, was er een ander interessant item op het journaal. De Fransen hebben met het oog op de uitbreiding van Europa een kasteel in de buurt van Avignon betrokken waar zij gratis Franse les aan Brusselse diplomaten gaan geven. De eerste kandidaten hadden zich al opgegeven: uit Letland, Estland en Litouwen. Reden voor zo’n genereus gebaar is de angst voor Anglo- Saksische overheersing van het politieke discours. Met andere woorden: voorkomen dat Engels de voertaal wordt ? of- voorkomen dat Engels de voertaal wordt omdat de Fransen geen andere taal dan het Frans verstaan en al helemaal geen andere taal willen leren spreken. Nederland zou dit voorbeeld van de Fransen moeten volgen. Cees Nooteboom zou als literair ambassadeur hierin een belangrijke rol kunnen spelen. Wij hebben dan misschien niet zoveel kastelen, maar je kunt Nederlandse les ook aanbieden in een molen. Voor diplomaten uit het voormalig Oostblok is een bungalowtent of een stacaravan al een prachtige kennismaking met het nieuwe Europa. Je zou workshops kunnen geven in asperges steken, asielzoekers uitzetten, en andere Hollandse folklore als katknuppelen en bigvangen. Het hele gebeuren zou gefinancierd kunnen worden uit het prijzengeld van Nooteboom. Tot voor kort moest de prijswinnaar van de P.C.Hooftprijs een gedeelte van de gewonnen prijs weggeven aan een goed doel. Nooteboom vertelde van het geld op vakantie naar Japan te willen. Als hij het een beetje goed uitzoekt kan hij al voor € 29,- op Hakodate vliegen en houdt hij dus nog € 59.971,- over voor de promotie van Nederland en de Nederlandse taal.     

Andreas Vonder

Twee weken terug stond dit citaat op de website van Literair Nederland: het komt de literaire schrijvers goed uit dat mensen niet meer lezen wat lang geleden is geschreven, want als ze dat zouden doen zouden ze tot de conclusie komen dat het schrijven van nieuwe boeken beslist ijdelheid is.
De verovering van het geluk, Bertrand Russell, vertaald door Hans P. Keizer.
Op dat moment las ik Het proces-verbaal van J.M.G. Le Clézio. En het citaat viel op vruchtbare grond, schoot wortel en wil nu vrucht dragen. Nu is Russell niet direct iemand die je erg veel literair talent kan verwijten, maar wel voldoende distantie om het gezegde niet alleen aan kinnesinne te wijten.
Het is een Literaire Reuzenpocket, deze Le Clézio, nummer 115, en het is wellicht een aardig tijdverdrijf om eens na te gaan welke vrienden en vriendinnen je op welk drietal Literaire Reuzenpockets zou willen onthalen als je echt wil laten zien dat je van ze houdt, want het is een prachtige serie.

Zo kan je bijvoorbeeld Het proces-verbaal van J.M.G. Le Clézio, De vreemdeling van Albert Camus, en Onder de vulkaan van Malcolm Lowry in een mooie strik binden en gedrieeën aanbieden. Met de mededeling: 'hoe smachtende eenzaamheid zuivere schoonheid wordt.' Ofiets dergelijks, dat ligt een beetje aan de vriendin. Of vriend. Want zo’n zin kan ook erg tegenstaan.
Maar deze boeken kunnen dat niet.
Of: Gelukkige dagen van Samuel Beckett, De Aleph van Jorge Luis Borges en Het sadistisch universum van w.F.Hermans met de mededeling: 'de wereld is zowel groter, als kleiner dan je denkt.' Goed, je kan nog wel even doorgaan met dit experiment, voorwaarde is wel dat je de boeken nog antiquarisch kunt vinden, want dat valt misschien niet mee. Waarom brengt de Bezige Bij in het jubileumjaar niet een mooie cassette met delen Literaire Reuzenpockets in dundruk uit? Geld zat. En kwaliteit genoeg.
Want het debuut Het proces-verbaal van J.M.G. Le Clézio moet bepaald ontmoedigend zijn voor beginnende schrijvers die aan de slag willen en eens een ouder werk ter hand nemen vanuit de gedachte 'zal dit wat zijn?' Stel je voor dat David Sandes, de kersverse schrijver van Sergei Bubka’s wondermethode dat in 2004 uitkwam bij uitgeverij de Geus, het boek had gelezen. Had hem dat geholpen te beseffen dat er al een Aristide von Bienefeldt is, en dat die bovendien wél grappig is? Waarschijnlijk niet. Maar het had hem tot het inzicht moeten brengen dat er gedebuteerd is met een grootsheid aan taalvermogen, een weidsheid aan thematiek en een diepte aan inzicht.
Het boek had dan wel voorhanden moeten zijn. En uitgeverij De Geus moet nagegeven worden dat zíj Le Clézio nu aan het uitgeven zijn. Maar dan weer net niet Het proces-verbaal. Waarom eigenlijk niet? Omdat het al eens is gedaan? Dat was in 1964, en die uitgave is nu niet meer te vinden.
Het boek is tijdloos. Het toont de weerzin van een jongen om aan het leven deel te nemen, de verkozen eenzaamheid: de voorkeur de dagen te vullen met lanterfanten en een hond in alle straten van de stad te volgen boven het voeren van een gesprek. Het is niet zo dat resultaten uit het verleden de mogelijkheden van het heden decimeren, het is meer dat kennis van die resultaten de kwaliteit van het contemporaine werk ten goede zou kunnen komen. En dan is het uitgevers aan te bevelen weer eens wat dieper in de backlist te kijken, gewoon eens een paar goede oude titels te hernemen, goed vorm te geven en de actualiteit ervan in te zien. Blijven lezen wat al in de kast staat, en dan geen bestsellers van tien jaar geleden, maar goede boeken van veertig jaar terug.

Levi Entfield

Ja, Goedenavond, eindelijk zijn we daar dan, levend vanaf het balkon van het kunst- en cultuurhuis, met de uitreiking van de marmeren praatpop, het kritisch commentaar van een groot kenner én een gesprek met een van de meest veelbelovende schrijftalenten van dit moment: William Shakespeare. Komt dat zien! (gemompel in een doos watten, klappende menigte)
Jjjaaa, dames en heren, een vol programma, en we hebben maar een half uur want dan komt de veemarkt, dus laten we snel beginnen met de man die OP DIT MOMENT furore maakt met zijn toneelstukken, misschien heeft u er wel een gezien, zijn Richard III was nogal een succes, hier is William Shakespeare!!! (klap, klap, klap)

Stadsomroeper: Welkom Wil, het gaat wel lekker met jou hè?

Schrijver: Ehmmm.....

Stadsomroeper: OP DIT MOMENT heb je een nieuw stuk af - Hamlet - kun je in het kort uitleggen waar dat over gaat? Waarom moeten de mensen hier dit gaan zien?

Schrijver: Omdat zij allemaal gek zijn. Sommigen weten het, anderen niet, weer anderen twijfelen, maar geloof mij: ze zijn allemaal gek. Gek of dood.

Stadsomroeper: Ooooké. OP DIT MOMENT moeten we echter over naar de uitreiking van de marmeren praatpop, ja, kom er maar bij overste, met de verzegelde brief, oh, je hebt het zegel al tijdens het wandelen verbroken, oké, lees maar luid en duidelijk voor, wie wordt de gelukkige winnaar van de pop.....

Overste: Lady Anne! Voor haar welkome giften en nimmer aflatende geestdrift voor de kunsten!

Stadsomroeper: Gefeliciteerd, ook namens ons. Ja mensen, hij zit al ongeduldig aan de zijlijn, hij is weer op veel plekken geweest en heeft veel dingen gezien, kom op kenner, kom er maar bij en vertel ons wat er OP DIT MOMENT gaande is! Heb je nog nieuwtjes?

Kenner: Ja! Lady Anne heeft de marmeren praatpop gewonnen! Ik moet zeggen dat daar nog wel wat kanttekeningen bij te zetten zijn. Haar giften waren toch eigenlijk altijd met één hand op de knip ?ze had veel meer kunnen geven- en bovendien laat ze het zeker het afgelopen halfjaar behoorlijk afweten. Ze zegt dat ze ziek is maar ik hoor berichten dat ze met een minnaar in Frankrijk zit, dus zoooo’n grote praatpop voor onze kunst- en cultuurwereld kan ze ook niet zijn. Bovendien heeft ze een slechte huid.

Stadsomroeper: Ja, dat was mij ook al opgevallen. Wil, wat vind jij van Lady Anne?

Schrijver: Je kunt zo kuis zijn als ijs, zo rein als sneeuw, maar toch zal lasterpraat je niet worden bespaard. Ga in een klooster, vaarwel.

Stadsomroeper: We hebben OP DIT MOMENT enkel de tekst van jouw nieuwe toneelstuk. Zou je iets willen voorlezen?

Schrijver: Wat vind jij, zou dat niet de schedel van een jurist kunnen zijn? Waar zijn nou zijn haarkloverijen en spitsvondigheden, zijn rechtszaken, eigendomscontracten en juridische foefjes? Waarom staat hij deze woesteling toe hem met een smerige schoffel op zijn kop te timmeren zonder tegen hem te zeggen dat hij hem wegens mishandeling....

Stadsomroeper: Dank Wil, voor dit gesprek, we moeten weg, ik zie OP DIT MOMENT de plebejers al aankomen en ondanks het feit dat we hun gedragingen kunnen waarnemen, hebben we geen enkel idee van wat er in hun kop omgaat. Tot morgen mensen, zelfde tijd, zelfde plein!

(klap, klap, klap)

Mike Naafs

Binnenkort op Literair Nederland: Het literaire interview