Monthly Archives: februari 2004

Onder het motto 'Geef ons de vijf!' riep Boekhandels Groep Nederland (BGN) eind 2003 haar klanten op hun vijf absolute klassiekers uit de literatuur door te geven. Uit de inzendingen is een top 100 aller tijden samengesteld. De inzendingen zijn op zijn minst opvallend te noemen; zo staan er zeer veel contemporaine titels op de lijst en is er een opmerkelijke voorkeur voor titels waarvan net een midprice editie is verschenen.

De top 100 in het kort:

- De vertaalde literatuur is met 54 titels in de meerderheid. 
- Vier titels behoren tot het genre van de non-fictie.
- 93 titels verschenen in de 20ste en de 21ste eeuw, vijf in de 19de eeuw en één mag tijdloos genoemd worden: de Bijbel.
- De meest recente boeken op de lijst:
Schaduwkind van P.F. Thomése (najaar 2003) en Harry Potter en de Orde van de Feniks (november 2003).
- Op de lijst staan buiten bovengenoemde titels nog zes andere titels van 2003:
Het duister dat ons scheidt van Renate Dorrestein, Wie scheep gaat van Rascha Peper, De nieuwe man van Thomas Rosenboom, Lelieblank, scharlaken rood van Michel Faber, De verborgen glimlach van Nicci French en Het leven van Pi van Yann Martel.
- De meest genoemde auteur op de lijst: Nicci French (vijf titels).
- Willem Frederik Hermans haalde met vier titels de top 100: naast de twee in de top 10 (zie hieronder) ook Onder professoren en Au pair. Marianne Fredriksson en J.K. Rowling staan eveneens met vier titels in de lijst.
 - Louis Couperus is met niet minder dan drie titels vertegenwoordigd (waarvan één de cassette met zijn Haagse romans). Dat zijn er net zoveel als van Harry Mulisch en Hella S. Haasse, Jeroen Brouwers, Renate Dorrestein, Connie Palmen.
- Thomas Rosenboom, John Irving, Chaim Potok, Isabel Allende en Gabriel García Márquez zijn elk met twee boeken vertegenwoordigd.
- Slechts twee Vlaamse schrijvers haalden de top 100: Hugo Claus met Het verdriet van België en Hubert Lampo met De komst van Joachim Stiller.

De top 10 van de top 100 ziet er als volgt uit:

1. De ontdekking van de hemel - Harry Mulisch
2. In de ban van de ring, de audioversie - J.R.R. Tolkien, voorgelezen door Jan Meng
3. De verborgen geschiedenis - Donna Tartt
4. Het bureau (in casette, midprice) - J.J. Voskuil
5. De avonden - Gerard Reve
6. Nooit meer slapen - W.F. Hermans
7. De donkere kamer van Damokles - W.F. Hermans
8. De tweeling - Tessa de Loo
9. Publieke werken - Thomas Rosenboom
10. De eeuw van mijn vader - Geert Mak

Volgens de klanten van de BGN boekhandels zijn dit dus de 10 absolute klassiekers aller tijden. De nummers 11 tot en 100 zijn hier te vinden.

Literair Nederland is benieuwd of u het met deze keuze eens bent, of dat u denkt: In deze top 10 herken ik niets van mijn eigen voorkeur. We roepen bij deze dan ook op om een ‘Literair Nederland top 10 aller tijden’ samen te stellen. Stuur ons (mail naar: annemarie@literairnederland.nl) uw top 3 van absolute klassiekers uit de wereldliteratuur. Wij zullen uit alle inzendingen een top 10 samenstellen.

Anne-Marie van der Poel 

‘Guy de Maupassant heeft al in 1886 gepleit voor een ‘roman objectif’. Hij bedoelde een roman waarin niets beschreven wordt dan, zoals naderhand is gebleken, wat een geluidscamera kan horen en zien. Er wordt dus niet ín de mens gekeken.’ Dit lijkt een radicale methode, die W.F. Hermans hier aanhaalt, zelfs voor hem. Oké, dat het afgelopen moet zijn met proustiaans geneuzel, ellenlange verhandelingen over wat iemand ruikt en vooral waar hem dat aan doet denken, alas, maar het andere uiterste, geen enkel innerlijk leven?

Veel van Hermans boeken drijven op (taal)handelingen. Hij besteedde uitermate veel aandacht aan de constructie van zijn verhalen en was van mening dat uit de basale constructie de ideeën van de lezer moesten komen en dus niet andersom: dat hij de ideeën aanreikte en de lezer ze verbond en nakauwde. Nu weten mensen die al langere tijd aan de geluidscamera zijn gewend dat er veel aan de fantasie kan worden overgelaten.

Maar nergens heeft hij de gevolgtrekkingen van bovenstaand citaat beter uitgewerkt dan in Herinneringen van een engelbewaarder. Dit boek leest als een scenario en dit is voor een groot gedeelte te danken aan een verblindend filmische constructietruc: de ogen van de engelbewaarder (en alterego: de duivel) zijn de camera van de lezer. Met een extra kenmerk, uiteraard, want zoals iedereen sinds Wim Wenders weet, is een engel in staat om gedachtes te horen. Deze engelbewaarder, met hinderlijke onderbrekingen van zijn donkere kant, vertelt in de ik-vorm over zijn hemelse occupaties én over de man die bekeken wordt, officier van justitie Alberegt (lees die naam hardop). Wat de Engel van Alberegt hoort en ziet dat krijgen wij als lezer ook te horen. De blik van de Engel stuurt de blik van de lezer en als hij bepaalde dingen niet hoort of bepaalde handelingen niet ziet omdat hij op een te grote afstand is, dan weten we het niet.

Dit geld ook voor gedachtes. (zie dat er in deze constructie wel in de mens gekeken kan worden! Tenminste, binnen het kader). Uit het oogpunt van begrijpelijk heb ik er één scène uitgehaald, bladzijde 32 tot en met 35, waarin Alberegt het kind aanrijdt.

Vanaf ‘Er bonsde...’ volgt een beschrijving, door de voorruit van de auto, wat er gebeurde in de auto ten tijde van het ongeluk. Feitelijke waarnemingen. Dan zwenkt de engel omhoog en neemt plaats op het dak. Hij ziet het kind liggen en concentreert zich op de daaruit opstijgende gouden zwaluw. ‘En daarna sloten de wolken zich en mijn ogen vestigden zich op Alberegt, die het rechterportier van de auto openduwde en zijn been naar buiten stak.’

Vervolgens zien we hem op afstand naar het meisje lopen ?cut- we zien hoe het meisje erbij ligt ?cut- hoe hij haar wegens het gevaar van bloedspatten ‘als een jonge hond aan zijn rugvel’ in de struikjes legt ?cut- hoe hij ziet dat er verder helemaal niemand in de buurt is ?cut- Alhoewel... wat is dat voor een boerderij? ?cut-.

Want ook al kan een engel in het innerlijk kijken, ook zijn herinneringen zijn beperkt, ook hij wordt begrensd door de geluidscamera.

Mike Naafs