Monthly Archives: november 2003

Op 27 oktober 2004 zal een nieuwe bijbelvertaling voor het Nederlandse taalgebied gepresenteerd worden. In aanloop tot het verschijnen van de nieuwe vertaling is vorige maand, tijdens de Alvernaconferentie in Soesterberg, Werk in uitvoering 3 gepresenteerd. In deze bundel zijn de bijbelboeken Ruth, Amos, Lucas, een deel van het apocriefe boek Wijsheid en enkele Psalmen opgenomen. De bundel is net als deel 1 en 2 bedoeld als voorproefje van de complete Nieuwe Bijbelvertaling, die in verschillende kringen al heel wat stof heeft doen opwaaien. De belangrijkste twist zou gaan over de naam waarmee God (niet het minst belangrijke personage uit het Heilige schrift) moet worden aangeduid. Er moest volgens de projectgroep van De Nieuwe Bijbelvertaling gekozen worden tussen Heer, Heere of Here en dus hebben ze besloten God in het vervolg ‘de Heer’ te noemen. Dit laatste stuitte direct op veel verzet van de acht Mei beweging die ‘de Heer’ te mannelijk vond en stelde voor God aan te duiden als ‘de Levende’ (wat weer op bezwaren zou stuitten bij liefhebbers van Nietzsche).

Opvallend aan deze vertaling is de aandacht die door de vertalers wordt geschonken aan het literaire karakter van de teksten. De Nieuwe Bijbelvertaling streeft ernaar de ‘vormenrijkdom van de originelen getrouwelijk weer te geven’, zodat we de Bijbel als literatuur kunnen lezen.
Voor Hebreeuwse poëzie (brontekst) betekent dit dat ze in de Nieuwe Bijbelvertaling ook als poëzie vertaald wordt. De meest praktische consequentie hiervan is, dat poëzie ‘stichometrisch’ wordt weergegeven: in versregels die een weerspiegeling zijn van de Hebreeuwse versregels.
De Hebreeuwse poëzie kenmerkt zich vooral door het ‘parallellisme’: opeenvolgende versregels hebben dezelfde grammaticale structuur, waarbij woorden, gedachten en beelden worden herhaald of met elkaar in tegenstelling staan. Een voorbeeld hiervan vinden we in Prediker:

Er is een tijd om te baren
En een tijd om te sterven,
Een tijd om te planten
En een tijd om te rooien…

In Prediker worden drie passages als poëzie weergegeven: 1:2-11,3:1-8 en 12:2-8. De rest van het boek is geschreven in poëtisch proza: teksten die poëtische kenmerken vertonen, maar niet in die mate dat we ze poëzie kunnen noemen.
Door deze aanpak zijn de poëtische gedeelten van het boek volgens de vertalers duidelijk te onderscheiden van het proza. Alleen al door de stichometrische opmaak springen de poëtische gedeeltes eruit. Ze spelen echter ook inhoudelijk een belangrijke rol. Ze verwoorden het ‘cyclusmotief’ dat een centraal thema is binnen het boek Prediker: de dingen wisselen elkaar in een voortdurende kringloop af, iets werkelijk nieuws is er niet.

Wat er was, zal er altijd weer zijn.
Wat er is gedaan, zal altijd weer worden gedaan.
Er is niets nieuws onder de zon.

En dat geldt helaas ook voor de discussies rond de vertaling.

Andreas Vonder

Door één onzer redacteuren

De ellende van de arme ziel begon allemaal met een bijrolacteur, die de man kende uit zijn studentenleven. Deze rossige volwassen vent kwam vaak langs in een hoofdstedelijk eetetablissement waar het slachtoffer werkte. Op een dag, uit het niets, sprak de acteur ineens joviaal tegen de studentikoze werknemer: “Je moet eens naar de Bijenkorf gaan. Daar liggen schitterende, volslagen onbekende boeken!” Vol ontzag voor deze plotselinge ontboezeming - de jongeman wist dat de acteur als oprecht werd gezien door veel mensen - ging hij op pad. Hij kocht er vijf en ging naar huis. Daar, aan de Eerste Constantijn Huygensstraat, bleven ze vele maanden liggen. Hij deed er weinig mee.

Het omslagpunt kwam veel later, bij lezing van een boek met de nu enigszins wrange titel De zeven gekken. De inmiddels tot postbode gepromoveerde man had als een van zijn vijf boeken bij de Bijenkorf namelijk het vervolg op dit boek gekocht, maar zonder het eerste deel bleek dit boek niet te lezen. Dit boek - gekocht voor een schijntje - was de druppel. De man, zo vertelt zijn echtgenote desgevraagd, zat dagenlang achter het raam, sprak nauwelijks en verzette geen stap. Alleen voor de post kwam hij de deur uit. Onder de douche mompelde hij en ook zijn vrienden begonnen zijn vreemde gedrag op te merken. In de kroeg had hij ineens nooit geld voor een biertje en sprak hij bijna uitsluitend over de dood. Tot overmaat van ramp verloor de man in die tijd ook nog eens zijn baan. Hierna was de ex-postbode helemaal niet meer te houden.   

De genadeklap volgde echter bij een volgende ontmoeting met de sympathieke acteur, die overigens ook bekend is vanwege zijn radioreclamepraatjes. In al zeer verwarde toestand nam deze hem mee naar de uitgever van de boeken die zo'n hypnotiserende werking op de ex-postbode hadden. Daar zag hij zijn einddoel: alle boeken van uitgeverij Coppens en Frenks. Vanaf dat moment ging alles snel: daags na deze ontmoeting vertelden ooggetuigen dat ze Koos Werkeloos huilend het filiaal van Kok boeken hadden zien uitlopen. Hij bleek een exemplaar van het zeldzame Rashomon gevonden te hebben. In zijn opperste verrukking had hij in zijn blote reet twee buigingen naar de maan gedaan, “hiao!” geschreeuwd en was midden op de toch al nauwe straat gaan zitten lezen. Dit tot ontsteltenis van de aanwezige toeristen. Voor exemplaren van de uitgeverij deed hij bijna alles: hij reisde naar het verre Arnhem om daar een schimmig persoon op het station te ontmoeten, tuurde urenlang bij antiquariaten (wat uiteindelijk bijna altijd uitliep op een scheldpartij omdat de mensen de boeken toch niet bleken te bezitten) en riep tegen iedereen die het maar niet horen wilde dat de boeken van dat fonds het enige was dat hem werkelijk interesseerde.

Thuis was hij al even onhandelbaar. Als in een cocon zat hij maar te lezen, te lezen en te lezen. Al het huishoudgeld van de familie was uitgegeven aan zijn verzameling, waar hij nog niet eens halverwege mee was. Op een gegeven moment had zijn echtgenote haar buik zo vol van al zijn nutteloze tirades op de blindheid van de mensen in het algemeen en die van de lezende goegemeente in het bijzonder, dat ze hem voor de keus stelde: of je houdt op met dit gezeik en gaat de afwas doen en met je zoon spelen ('Denk aan de toekomst!') of je neemt je boeken mee en gaat in een doos wonen. 

En zo zwierf de ex- postbode dagenlang op straat. Al zijn boeken, die hij bij zich droeg in een zwarte koffer versierd met een stoffen bloem, had hij al uitgelezen. Voor nieuwe had hij geen geld. In winkels waar hij nog exquise exemplaren had gezien, had hij deze ongezien verborgen op plekken waar geen andere concurrenten ze konden vinden. Uit pure wanhoop verkocht de man zijn schoenen, zijn sokken, zijn broek, zijn hemd en zijn trui. Helemaal naakt liep hij vervolgens boekwinkel Schimmelpenninck binnen en kocht zijn laatste boek: Kronieken van de grote stad.Met dit exemplaar ('uit 1991!') stond hij dan ook nog diezelfde dag op het station, schreeuwend, zwaaiend en roepend als een waanzinnige evangelist. Vervolgens gebeurde er volgens de daar aanwezige kioskmedewerker het volgende: een aantal reizigers met exemplaren van De Passievrucht onder hun arm renden op de arme ziel af, grepen hem in de houtgreep en probeerden de dwalende met al hun hapklare verlichtingsidealen bij zinnen te brengen. Hierop bezweek de beklagelijke. Het laatste dat de kioskmedewerker van hem hoorde was een lange 'aaaaahhhhhhh', gevolgd door 'ochochochochoch' en 'pfffffffffffffffffffffffff.'

 

Hoewel de politie daar weinig mededelingen over wil doen, verblijft de man volgens de laatste berichten nog altijd op de psychiatrische afdeling van een hoofdstedelijk ziekenhuis. Hij heeft wat kleren gekregen en ook zijn zwarte koffer heeft hij - ondanks tegenwerpingen van zijn familie - mogen behouden. Aldaar, in het “theater van de psychiatrie”, zoals hij het zelf noemt, moet hij nog zeker een jaar blijven. Van de rossige bijrolacteur ontbreekt elk spoor.