Monthly Archives: juli 2003

Bestsellerlijsten, of zogenaamde toptienen zijn niet meer weg te denken uit deze tijd. Sinds de jaren zeventig is er een ware hausse aan toptienen ontstaan; ieder zichzelf respecterend tijdschrift, boekhandel of website stelt wel op zeer regelmatige basis ? in praktijk veelal wekelijks ? een lijst samen van de best verkochte boeken, aanraders of boeken waarvan wordt gehoopt dat ze goed zullen gaan verkopen. De bestsellercultuur beperkt zich niet tot het literaire veld, ook de muziekindustrie wordt gedomineerd door toptienen en zelfs in supermarkten zijn regelmatig lijsten te vinden met aanraders. Bestsellerlijsten zijn naar mijn mening een voortvloeisel van een steeds gefragmenteerder wordende en op productie gerichte maatschappij, die ? op bijna alle gebieden ? met een overproductie te kampen heeft. Het gevolg van deze overproductie is dat het voor veel mensen erg moeilijk wordt om uit dat enorme aanbod nog een keus te kunnen maken die aansluit bij hun behoeften. De lijsten helpen hierbij een handje en beperken de keuze tot een overzichtelijk tiental.

Tegenstanders van de bestsellerslijsten voeren aan dat de lijsten het diverse aanbod ondermijnen en dat het grote publiek slechts die boeken te zien krijgt die met veel marketing- en promotiegeweld in de wereld zijn gezet. Kort gezegd: de lijsten zouden ten koste gaan van de kwaliteit en de diversiteit van de literatuur.

Maar hoe betrouwbaar zijn die toptienen eigenlijk? Wie stelt ze samen? Leiden de toptienen echt tot smaaknivellering of vormen ze toch een handige leidraad voor mensen die uit de enorme overproductie van boeken geen keus meer kunnen maken? Is een toptien eigenlijk geen self fullfilling prophecy, daar een veelgehoorde klacht is dat bijvoorbeeld boekhandelaren die een grote partij boeken hebben ingekocht, dat boek in een bestsellerlijst plaatsen om op die manier een bestseller te creeëren? Dit zijn slechts enkele van de haken en ogen van een bestsellerlijst. Het voert te ver om hier antwoord te geven op al deze vragen, maar ondergetekende is bezig met een onderzoek dat hopelijk antwoord gaat geven op al deze vragen. Via deze weg zullen jullie regelmatig op de hoogte worden gehouden van de voornaamste bevindingen.

Anne-Marie van der Poel