2 juli 2007

Burgerrecensenten versus 'echte' recensenten, deel I

Auteur Herman Stevens vroeg zich vorige week in het <a href=”http://www.hermanstevens.nl/result_weblog.asp?Id=55″>NRC </a>af waarom lezers op internetsites eigenlijk recensies schrijven. De recensenten van dag- en weekbladen zijn niet meer de leidsmannen en -vrouwen die ze waren constateert hij. ‘Als we marktonderzoek moeten geloven, laten lezers zich net zo lief leiden door het internet, waar vrijwilligers hun recensies op websites als Recensieweb, LiterairNederland en 8Weekly zetten.’ De ware ? belezen ? lezer tref je er echter niet aan, die kom je wél tegen op literaire avondjes in de provincie, meent Stevens. In het artikel plaatst hij de opkomst van de internetrecensie tegen een achtergrond van een afnemende ruimte voor boekrecensies in de krant.

Daarbij zou de dagbladrecensent verzuurder worden, omdat hij ? eeuwige freelancer ? niets in de melk te brokkelen heeft op de redactie. ‘Er is één reden dat de recensie-websites zo’n vlucht hebben genomen. Internet-recensies zijn direct op te zoeken via Google, terwijl de dagbladen slechts een klein deel van hun kritieken op het net zetten […] als de websites die recensenten willen vasthouden, zal er ooit geld op tafel moeten komen. Want zoals de achttiende-eeuwse criticus Samuel Johnson al zei, alleen een domkop schrijft voor niets.’

Stevens opent hiermee een boeiend onderwerp dat nog wel wat andere facetten kent. De psyche van de internetrecensent verschilt niet zoveel van die van Herman Stevens wanneer hij een brief inzendt (waarvoor hij immers geen geld ontvangt) maar waarin hij de behoefte bevredigt een grote groep mensen in kennis te stellen van zijn inzichten en opvattingen. De lezer van de recensie op het internet lijkt vervolgens weer op de lezer van het opinieartikel van Stevens in de krant: hij is benieuwd naar wat iemand die er verder geen bewezen verstand van heeft over het onderwerp te berde brengt. Bijvoorbeeld omdat het onderwerp verder niet heel veel aandacht krijgt. Want het internet is hoe dan ook de redding van de kleine, onbesproken boeken. Er is tenslotte steeds minder ruimte in de dagbladen voor recensies.

Een ander aspect vind ik belangrijker. Stevens gaat naar mijn inzicht voorbij aan de veranderende behoeften van de lezer. Ik neem aan dat veel internetgebruikers gaandeweg een strategie ontwikkelen om vanuit een teveel aan informatie te komen tot genoeg om te weten wat je wilt weten. De recensent van de nieuwe vertaling van het werk van Emily Dickinson krijgt het niet makkelijk voor elkaar kort samen te vatten wat een heel gewone gebruiker van het internet goed bijeen kan zoeken. Zo’n gebruiker vindt ook veel rommel, maar neem maar aan dat wie voorheen de moeite nam een recensie van een boek te lezen, inmiddels in staat is in weinig tijd veel goeds uit de het grote aanbod te halen. Zo’n lezer weet bijvoorbeeld ook dat het verstandig is niet alleen de eerste twee recensies te lezen die Moederziel van Herman Stevens op het internet opleveren (8weekly en Recensieweb, niet zo positief) maar ook wat verder, naar de Volkskrant te zoeken (veel positiever).

Maar het gaat nog een beetje verder. Wie in literatuur geïnteresseerd is, kan bijvoorbeeld besluiten – door goed om zich heen te kijken – dat de geprezen dagbladrecensies een weergave van de literaire wereld geven die eenvoudigweg niet meer voldoet. En opgelucht ademhalen door eens een paar weken achterheen allen maar recensies hier of hier te bekijken. Alsof je na lange tijd weer boven water komt. Dagbladrecensies, ja, maar ook gebied dat de nederlandse krant niet kan bestrijken.

De bezorgdheid van Stevens is begrijpelijk, maar de goede lezer heeft zich ontwikkeld van een die geboeid de boekenbijlage doornam en daar zijn mening mede op baseerde, tot een die geboeid veel meer informatie bekijkt, daar in leert te selecteren en mede daarop zijn mening baseert. Persoonlijk vind ik het onjuist je te laten leiden door een dagbladrecensent, zomin als ik het juist vind de eerste de beste internetrecensie te geloven. De omgang met de media is wat ingewikkelder geworden. Dat is nog geen reden de lezer te onderschatten.

Menno Hartman

Recent

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

19 november 2007

Een student brengt zijn vakantie door op het eiland Lipari, gelegen in de Middellandse zee, boven Sicilië. Hij verblijft in een hotel maar brengt zijn dagen door aan de rand van een zwembad van een ander hotel. Voor de vorm heeft hij zijn studieboeken mee en een vergrootglas, hij mag graag lezen met dat glas. Bij dat zwembad zijn elke dag Gerard (ca. 50 jaar) en Chaphine (ca. 30 jaar) te vinden. Niemand anders dan zij drieën, elke dag opnieuw.

Een student brengt zijn vakantie door op het eiland Lipari, gelegen in de Middellandse zee, boven Sicilië. Hij verblijft in een hotel maar brengt zijn dagen door aan de rand van een zwembad van een ander hotel. Voor de vorm heeft hij zijn studieboeken mee en een vergrootglas, hij mag graag lezen met dat glas. Bij dat zwembad zijn elke dag Gerard (ca. 50 jaar) en Chaphine (ca. 30 jaar) te vinden. Niemand anders dan zij drieën, elke dag opnieuw.

Lees meer