12 februari 2007

Het Grote Vergeten

Mijn favoriete Nederlandstalige boek aller tijden was De rover Hoepsika. En toen Koning van Katoren. En toen Het Gouden ei. En toen Het leven uit een dag. En toen Au Pair. En toen Het Zwarte Licht. En toen De nadagen van Pilatus. En toen Mystiek Lichaam. En toen […]
Ik weet het niet. Ja, ik wist het wel. Elk jaar weer had ik een favoriet boek, dat stond dan boven aan mijn jaarlijks opgestelde Persoonlijke Top 10. Maar hoe meer je leest, hoe minder je weet, dat weet ik dan wel. Veel mensen schijnen een soort lievelingsboek aller tijden te hebben. Kees de Jongen bijvoorbeeld, of Bint. Of Bezonken rood. Een boek dat hun leven veranderd heeft, of ze voorgoed de liefde voor literatuur heeft bijgebracht, of iets anders permanents heeft toegebracht.
In Engeland kennen ze het al een tijdje. Daar heet het The Big Read. Hier hebben we het nu ook en bij ons heet het Het Beste Boek. NRC en NPS organiseren samen een zoektocht naar het beste Nederlandstalige Boek en wij, het Nederlandse lezersvolk, mogen bepalen wat dat moet worden. De keus was aanvankelijk geheel vrij, wel werd er een enorme longlist gepresenteerd die mensen op ideeën kon brengen. Nu is de shortlist bekend en die luidt als volgt:
Kader Abdolah: Het huis van de moskee (2006)
Bernlef: Hersenschimmen (1984)
Willem Frederik Hermans: De donkere kamer van Damokles (1958)
Willem Frederik Hermans: Nooit meer slapen (1966)
Harry Mulisch: De ontdekking van de hemel (1992)
Multatuli: Max Havelaar (1860)
Nescio: De uitvreter; Titaantjes; Dichtertje (1911-1918)
Gerard Reve: De avonden (1947)
Thomas Rosenboom: Publieke werken (1999)
J.J. Voskuil: Het bureau (1996-2000)

Juist. Een aantal dingen valt op. Zo lijkt Het huis van de moskee mij vooral het meest recente lievelingsboek van het Nederlandse volk. Ik denk niet dat dit boek over een paar jaar nog steeds veel stemmen krijgt, het collectief geheugen strekt zich vaak niet verder uit dan over pakweg een jaar of twee. Wie weet bijvoorbeeld wie het Boekenweekgeschenk van 2004 schreef?

Stel dat de NPS met het Rijksmuseum de Het Mooiste Schilderij organiseert, krijgen we dan ook een lijstje met De aardappeleters, De Nachtwacht, De Zonnebloemen van Van Gogh? Misschien nog iets van Mondriaan, qua wild en experimenteel?

De meeste boeken op de shortlist vormen een diep uitgesleten bandenspoor van de Nederlandse literaire canon. Op Voskuil en Rosenboom na krijgen we de overige titels met de paplepel ingegoten. Verplichte lijstkost, door velen abusievelijk dáárom als kwalitatief hoogstaande literatuur aangemerkt. Maar zijn dit dan de boeken waarover op verjaardagsfeestjes of in leeskringen, of op internet of op de universiteit gezegd wordt: dat moet je lezen, deze boeken hebben zo’n indruk op me gemaakt? Zeggen mensen echt tegen elkaar: ‘De Max Havelaar, díe moet je lezen!’ of ‘Ik heb laatst zo’n mooi boek gelezen, Hersenschimmen, echt prachtig, ken je dat?’ ‘Ja, laatst nog gelezen voor mijn eindexamen…’ En willen de organisatoren jaarlijks zo’n verkiezing houden? Dan houd ik helemaal mijn hart vast; zo groot is de canon nou ook weer niet. Of komt er juist pas na een aantal jaar een wat interessante leesinteresse naar voren uit een verkiezing als deze?

Want je kunt veel over bovenstaand lijstje zeggen, maar niet dat er spannende titels op staan. Waar is Mystiek Lichaam van Frans Kellendonk, m.i. het meest relevante boek van de afgelopen dertig jaar. Of De Tandeloze Tijd-reeks van A.F.Th van der Heijden? Louis Paul Boon? F. Bordewijk? En wat te denken van Simon Vestdijk? Hoe collectief zijn we die arme Vestdijk wel niet vergeten, de schrijver van briljante romans als De Koperen Tuin, Terug tot Ina Damman, en Meneer Visser’s Hellevaart? Oek de Jong? Doeschka Meijsing? Jan Wolkers? Willem Elsschot? Hugo Claus? Iemand?

Nu zitten we 11 maart waarschijnlijk weer tegen het tot een neus gereduceerde hoofd van Harry Mulisch aan te kijken die moe van zichzelf nog één keer uitlegt waarom het volkomen logisch is dat De ontdekking van de hemel gewonnen heeft.

Dat het Beste Boek niet bestaat, dat geeft niet, maar dat we blijkbaar met z’n allen zo weinig lezen of ons nog zo weinig kunnen herinneren van wat we hebben gelezen dat we onze Literatuurlijst van de middelbare school maar weer eens van stal halen, zorgt voor een bijzonder fantasieloos eindresultaat waaruit vooral naar voren komt dat het zoeken naar een gemene deler slechts voorspelbare resultaten oplevert. 

www.hetbesteboek.nl

Daphne de Heer

Recent

16 augustus 2017

Ideale bestaansvorm

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer