22 augustus 2005

Beter een goede buur?

Lisa Kuitert schrijft in de Vrij Nederland  (‘Boekenland: Gij zult geen vrienden recenseren’) van deze week: ‘Het is met andere woorden nog niet zo eenvoudig om betrouwbare informatie over het hedendaagse boekenaanbod te verkrijgen. Méér informatie hoeft niet, wel betere.’ Zij concludeert dit naar aanleiding van een enquête, die gehouden wordt door de Nederlandse Taalunie en waarin een grootschalig onderzoek verricht wordt naar de wensen en behoeften van de Nederlandse boekenconsument. Wat willen wij als lezers weten voordat we een boek kopen of nadat we een boek gekocht hebben?

Kuitert impliceert in haar stukje, tamelijk expliciet trouwens, dat het huidige officiële recensieklimaat beheerst wordt door persoonlijke verhoudingen binnen het boekenvak (recensenten en schrijvers die elkaar het licht in de ogen niet gunnen of juist elke week gezellig de borrelglaasjes voor elkaar op tafel zetten. Maar ook recensenten en uitgevers kunnen er stevige vetes op nahouden; of geheime romances). De geleverde voorkennis via kranten en tijdschriften is dus eigenlijk niet betrouwbaar.

Daarnaast signaleert Kuitert dat de mening van de betaalde recensent en de recenserende consument nogal uiteenlopen. Deze verschillen worden duidelijker zichtbaar naarmate er meer kanalen komen waarop ‘gewone’ lezers hun mening mogen verkondigen, een mogelijkheid die deze site trouwens ook biedt. Voorheen was deze discrepantie het duidelijkst waarneembaar in de boekhandel: boeken die in de pers gekraakt werden, bleken bestsellers; ook mond-tot-mondreclame blijkt vaak meer te doen dan een recensie in de NRC. De meeste lezers hanteren immers andere criteria dan de gemiddelde literair recensent, die meestal grondig in de marinade van een letterenstudie is geweekt  en daarnaast vaak ook nog tegen diverse paaltjes en boompjes moet piesen.

De meeste lezers willen gewoon vermaakt worden. Lezen is in de eerste plaats ontspanning. Als een klant aan een boekhandelaar vraagt wat hij wil lezen, zit hij niet te wachten op een exposé over leidmotieven, allusies naar de wereldliteratuur, eclectische stijlwisselingen en postmoderne verwijzingen naar experimentele literatuur van de Vijftigers. Nee, mevrouw, meneer, dit is een prachtig meeslepend boek over de Tweede Wereldoorlog slash Hongaarse Opstand slash terminale ziekte van de broer van de schrijver slash De eerste Grote Liefde; leest lekker weg, zonder oppervlakkig te zijn (want dat bent u natuurlijk ook niet), prachtig geschreven, met veel plezier zelf gelezen etc.
Lezers worden geraakt door een gevoel dat een boek bij hen teweegbrengt, en daar reageren ze op. Minder op stijl of de schitterende weergave van de condition humaine. En ik denk dat veel lezers wel degelijk meer over hun literatuurbeleving (excusez-le-mot) willen lezen, dan dat ze per se zitten te wachten op objectievere literatuurkritiek. Daar worden vooral de mensen die zich beroepsmatig met literatuur bezighouden erg opgewonden van.

De toename van websites waarop lezers hun mening kwijt kunnen en kunnen delen is daarom een nuttige toevoeging op de al bestaande informatiekanalen. Vergeet immers niet dat het gros van wat er aan romans verschijnt en uiteindelijk ook daadwerkelijk verkoopt, niet direct onder de noemer literatuur valt. En dat veel van die meer op verstrooiing en vermaak gerichte boeken dikwijls niet besproken worden in de serieuze pers. Of nee, het is erger: dat de literatuurkritiek soms zelf het verschil tussen in middelmatigheid verzuipende flodderboekjes en waardevolle juweeltjes niet meer ziet. Zeker waar het de Nederlandse literatuur betreft verzuimt de kritiek dikwijls het kaf van het koren te scheiden.
De toename van platforms waarop lezers hun mening kwijt kunnen zijn een welkome aanvulling, juist waar het betrouwbare informatie betreft. Uiteindelijk stellen mensen immers meer vertrouwen in een tip van een goede vriend die hun smaak deelt, dan die van een criticus die vooral alle schrijvers kent.

Daphne de Heer

Recent

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

19 november 2007

Net niet spannend genoeg
Door Fatima Bajja

Het lijkt alsof Sylvia Houweling alles heeft wat haar hartje begeert. Ze is getrouwd met Eddie Kronenburg, heeft twee kinderen en woont in een prachtig huis in Amsterdam-Zuid. Toch is het allemaal niet zo mooi als het lijkt. Eddie werkt namelijk in de onderwereld, hij is verantwoordelijk voor het transport van drugs.

Lees meer