13 oktober 2003

Geef de lezer zijn roman terug

‘Geschiedenis is iemand/ Geschiedenis is iemand/ Geschiedenis is iemand/ Die steeds terugkomt/ Hij kondigt zich zelden aan/ Ja soms met wat speelse werkeloosheid….’
Deze beginregels zijn afkomstig van een versje van Herman van Veen en staan op een bandje dat ik laatst tijdens een verhuizing terugvond. Ik moest er deze week tweemaal aan terugdenken.

De eerste maal met het oog op de bezuinigingen van Balkenende II. De tweede maal toen ik in de Groene Amsterdammer het essay Geef de lezer zijn roman terug van Ger Groot las. Wat betreft de bezuinigingen kan ik kort zijn. Als de aangekondigde bezuinigingen doorgaan en er geen extra middelen beschikbaar worden gesteld, dan zal het budget voor kunst en cultuur fors krimpen. Volgens de belangenorganisatie  Kunsten ’92 heeft de cultuursector nooit eerder zo’n hoge korting op het budget opgelegd gekregen. Op de literatuur zullen de voorgenomen bezuinigingen naar het zich laat aanzien weinig invloed hebben daar de letterensector  zich voor een belangrijk deel ontwikkelt binnen de economische condities van vraag en aanbod. Voor de literatuur zijn de bezuinigingen dus niets nieuws onder de zon, gewoon weer een herhaling van de geschiedenis.

In Geef de lezer zijn roman terug vinden we een soortgelijke herhaling van de geschiedenis maar dan een herhaling binnen de literatuurgeschiedenis. In Geef de lezer zijn roman terug betoogt Ger Groot dat de literatuurwetenschap de roman heeft afgepakt van de lezer en het procédé heeft doen laten prevaleren boven het (spannende) verhaal. Het essay komt op mij over als weer een nieuwe variatie op een oud thema, de discussie die in de jaren dertig gedefinieerd is als het ‘vent of vorm’- probleem. Ger Groot beschrijft uitvoerig (en op compleet onnavolgbare wijze) hoe het ‘Boerse lezen’ het af heeft gelegd van het ‘literaire lezen’, hoe ieder mens gedwongen een ontwikkelingsmodel doorloopt waarin volwassen lezers vanzelf emanciperen van inhoud naar vorm en hoe het werk van Joyce gezien wordt als de voltooiing van de hele literatuurgeschiedenis dat als een huis staat maar akelig verlaten is (?).

In Geef de lezer zijn roman terug doet Ger Groot aangifte van een misdrijf dat nooit gepleegd is. De geschiedenis heeft uitgewezen dat lezers hun boek niet af laten pakken, niet door literatuurwetenschappers, niet door bezuinigingen en niet door Ger Groot. Wat ik nou zo leuk vind aan dit soort essays is dat de literatuur zich er, net als bij de bezuinigingen, niets van aantrekt. Literatuur is van alle tijden, hoe vaak de geschiedenis zich ook herhaalt.

Andreas Vonder

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer