13 oktober 2003

Geef de lezer zijn roman terug

‘Geschiedenis is iemand/ Geschiedenis is iemand/ Geschiedenis is iemand/ Die steeds terugkomt/ Hij kondigt zich zelden aan/ Ja soms met wat speelse werkeloosheid….’
Deze beginregels zijn afkomstig van een versje van Herman van Veen en staan op een bandje dat ik laatst tijdens een verhuizing terugvond. Ik moest er deze week tweemaal aan terugdenken.

De eerste maal met het oog op de bezuinigingen van Balkenende II. De tweede maal toen ik in de Groene Amsterdammer het essay Geef de lezer zijn roman terug van Ger Groot las. Wat betreft de bezuinigingen kan ik kort zijn. Als de aangekondigde bezuinigingen doorgaan en er geen extra middelen beschikbaar worden gesteld, dan zal het budget voor kunst en cultuur fors krimpen. Volgens de belangenorganisatie  Kunsten ’92 heeft de cultuursector nooit eerder zo’n hoge korting op het budget opgelegd gekregen. Op de literatuur zullen de voorgenomen bezuinigingen naar het zich laat aanzien weinig invloed hebben daar de letterensector  zich voor een belangrijk deel ontwikkelt binnen de economische condities van vraag en aanbod. Voor de literatuur zijn de bezuinigingen dus niets nieuws onder de zon, gewoon weer een herhaling van de geschiedenis.

In Geef de lezer zijn roman terug vinden we een soortgelijke herhaling van de geschiedenis maar dan een herhaling binnen de literatuurgeschiedenis. In Geef de lezer zijn roman terug betoogt Ger Groot dat de literatuurwetenschap de roman heeft afgepakt van de lezer en het procédé heeft doen laten prevaleren boven het (spannende) verhaal. Het essay komt op mij over als weer een nieuwe variatie op een oud thema, de discussie die in de jaren dertig gedefinieerd is als het ‘vent of vorm’- probleem. Ger Groot beschrijft uitvoerig (en op compleet onnavolgbare wijze) hoe het ‘Boerse lezen’ het af heeft gelegd van het ‘literaire lezen’, hoe ieder mens gedwongen een ontwikkelingsmodel doorloopt waarin volwassen lezers vanzelf emanciperen van inhoud naar vorm en hoe het werk van Joyce gezien wordt als de voltooiing van de hele literatuurgeschiedenis dat als een huis staat maar akelig verlaten is (?).

In Geef de lezer zijn roman terug doet Ger Groot aangifte van een misdrijf dat nooit gepleegd is. De geschiedenis heeft uitgewezen dat lezers hun boek niet af laten pakken, niet door literatuurwetenschappers, niet door bezuinigingen en niet door Ger Groot. Wat ik nou zo leuk vind aan dit soort essays is dat de literatuur zich er, net als bij de bezuinigingen, niets van aantrekt. Literatuur is van alle tijden, hoe vaak de geschiedenis zich ook herhaalt.

Andreas Vonder

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

12 oktober 2017

Een antikrimi

11 oktober 2017

De stijl tekent de man

10 oktober 2017

Eindeloos gepieker

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 oktober 2007

Klein boek zonder enige allure
Door Frans

Waarom gaf de commissie – Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek – aan Geert Mak de opdracht om het boekenweekgeschenk 2007 te schrijven? Vermoedelijk vanwege zijn succes met de dikke pil ‘In Europa’. Zou Mak daarom als onderwerp voor zijn boek de Galatabrug, die Europa met Klein-Azië verbindt, gekozen hebben?

Lees meer