28 augustus 2014

111 Hopla's – Herzberg, Judith

Voorbije liefde en ongeschonden verwondering

Recensie door Albert Verweij

Judith Herzberg, van wie haar tachtigste verjaardag in november passeert, is als dichteres al ruim een halve eeuw actief. Haar werk behoeft  nauwelijks introductie, want het grote publiek  raakte al snel in de ban van haar. Niet veel later werd ze overladen met de grootste literaire prijzen die in ons taalgebied te vergeven zijn.

Het begon ermee dat zij de ‘dochter was van Abel Herzberg’, van lieverlee werd hij ‘de vader van Judith Herzberg’. Met Vasalis en Kopland kon ze wedijveren om wie het vaakst over de toonbank ging. Maar in een tijdsgewricht waarin de Winkler Prins volledig overschaduwd wordt door Wikipedia, beslaan de digitale lemma’s van dit drietal bij elkaar nog niet de helft van de hoeveelheid tekst die voor de linksback van Ajax is ingeruimd. Die weinige woorden zullen haar echter een rotzorg zijn. Aan een half woord heeft niet enkel een goede verstaander genoeg, een scherp waarnemer als Herzberg kan ook met luttel toe. Eentje die begrijpt dat schrappen scherpt. Speelsheid en nuchterheid strijden bij haar om voorrang. Haar gedichten claimen geen onvergankelijke wijsheden, maar stoelen op alledaagse inzichten. Haar habitat is het schijnbaar gewone, dat wat met ons optrekt en  onscheidbaar lijkt van wat ons onopgemerkt achterlaat. Maar daarmee is buiten de bijzondere opmerkingsgave van Judith Herzberg gerekend. Haar ontgaat het immers niet dat ‘sperzieboontjes’ iets weg hebben van ‘dolfijnensnuitjes’. Zij heeft de schijnbewegingen van het alledaagse in de smiezen.

Het frisse, het spontane bloeit onder haar goedgekozen en vakkundig geschikte woorden eerder op dan dat het wordt verstikt. Haar oeuvre lang heeft Herzberg naast meerstrofige, ook veel korte gedichten geschreven. Versjes van de korte baan. Met die korte stukjes staat haar nieuwste bundel vol. Een derde van de bundel is nieuw, de rest werd geoogst uit eerder werk, tezamen gebracht tot het pretentieloze aantal 111 om onder de nieuwe soortnaam Hopla’s voort te leven. Opdat ze niet zouden ondergaan in een te grote bladspiegel zijn deze ultra kleine gedichtjes – de kortste telt zes woorden – in passend klein oblong formaat uitgegeven. Het zijn mozaïekjes van melodieuze spreektaal, soms rijmend, maar meestal niet. Een enkele heeft zelfs iets heerlijk ongerijmds:
Man
Niet: met wie is zij ontrouw
maar aan wie. Dus heb ik een vrouw.
Mijn huis is niet mooi,
maar het is wel lelijk.

Een greep uit de zaken die worden aangeroerd: het wrange van  over het ons omringende, de melancholie van afscheid nemen, het ongemak van op leeftijd komen en het achterblijven van de dingen in ons verlangen naar logica als in het gedicht:
Hé?
We hebben ze van zij
we hebben we van wij
we hebben je en jij
we hebben me en mij.

Waar is de he van hij?

Herzberg heet toegankelijk te zijn, wat in haar geval niet betekent dat iedere hopla hapklaar verklaarbaar is:
Al gezegd
Droom ik zeg het hoeft niet meer

moeder dood het hoeft niet meer
zij zegt dat heb je al gezegd dat
heb je al gezegd dat heb je al gezegd.

Bij iemand die raak en kritisch observeert, is het geen wonder dat hier en daar een wond wordt opengekrabd:
Leeftocht
Het krantenflard
dat bijna in de oudpapierbak
was beland betreft het plastic
dat in één zeeschildpadden-
maag was opgehoopt.

Tekenend voor haar is dat de maatschappijkritiek niet zuur wordt opgediend, maar in een treffend beeld gegoten. Al schrijnt de wond er niet minder om. Niet iedere hopla is even memorabel als bijvoorbeeld die waarmee de bundel besluit:
People
People die
and leave me

Sommige ontstijgen nauwelijks het niveau van de scheurkalender:
Vraag
Hoe is dat zo gekomen
van altijd komen slapen
tot nooit meer willen zien.

Maar de bundel is rijk genoeg gevuld om even snel te stuiten op een hopla die vrolijk stemt:
Radio, 14 juli 2013
Een koe viel van een heuvel
op zijn dak.
Zo kwam hij aan zijn eind.
‘Zijn vrouw die naast hem
lag kwam met de schrik vrij.

 

 

111 Hopla's
Herzberg, Judith
Verschenen bij: Harmonie, Uitgeverij De
ISBN: 9789076168906
118 pagina's
Prijs: € 17,50

Meer van :

25 juli 2017

Een Limburgse Rémi

Over 'De dagen' van Frans Budé
22 juli 2017

Chinese verhalen

21 juli 2017

Vast in het ijs

Over 'Dwars door het ijs' van Cormac James

Recent

19 juli 2017

Kijk, lees en geniet!

Over 'Wonderwezens' van Ingrid Biesheuvel, John Rabou
17 juli 2017

Terug naar vroeger

Over 'Hier kom ik weg' van Annette Maas
14 juli 2017

Het barre landschap van de menselijke geest

Over 'Beest' van Paul Kingsnorth
12 juli 2017

Het geluid van een brekend hart

Over 'Ik heet Lucy Barton' van Elizabeth Strout
10 juli 2017

Ongewone intensiteit

Over 'Klare lucht zwart' van David Vann

Verwant